Trafiğin dili: temel tanımlar

ElifMert, kırmızı ışıkta bekliyorsun. Şu an yaptığın şeyin adı ne? Durmak mı, duraklamak mı, park etmek mi?

MertElif, ben sadece bekliyorum. Her şeyin adını koymak zorunda mıyım? Hayatta da hep bekleyen tarafım zaten.

ElifSınavda adını koymak zorundasın. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün Trafik ve Çevre Bilgisi dersinin ilk bölümündeyiz. Konumuz trafiğin dili: temel tanımlar.

MertTanım mı? Yani ezber mi yapacağız?

ElifEzber değil, ayırt etme işi. Önce şunu bil: sınav soruları doğrudan bu tanımlardan çıkıyor. Hadi başlayalım. Sence trafik nedir?

MertArabalar, korna sesleri, bir de sıkışıklık!

ElifYakın ama eksik. Trafik, yayaların, hayvanların ve araçların karayolu üzerindeki hâl ve hareketleridir. Yani yayalar ve hayvanlar da trafiğin içinde.

MertPeki karayolu? Asfalt olan yer mi?

ElifAsfalt şart değil. Karayolu, trafik için kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlardır. Anahtar ifade: kamunun yararlanmasına açık.

MertTamam, o ifadeyi alnıma yazdım. Şimdi bir kolay soru: araç ile taşıt aynı şey, değil mi? İkisi de araba demek.

Elifİşte tuzak burası. Aynı şey değil. Araç en geniş terimdir. Motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtları, iş makinelerini ve lastik tekerlekli traktörleri kapsar.

MertTaşıt ne peki?

ElifTaşıt, karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçtır. Makine gücüyle yürüyene motorlu, insan ya da hayvan gücüyle yürüyene motorsuz taşıt denir.

MertYani araç büyük şemsiye, taşıt onun altındaki bir grup. Şemsiyeyi anladım, ıslanmıyorum.

ElifGüzel benzetme. Sırada karayolunun parçaları var. Karayolunun araçlarca kullanılan kısmına taşıt yolu, yani kaplama denir. Yaya yolu ise yalnızca yayalara ayrılmış bölümdür.

MertYaya yolu yoksa yayalar nerede yürür? Havada mı?

ElifHavada değil. Yaya yolu ayrılmamış yollarda taşıt yolunun kenarı ile şev başı ya da hendek arasında kalan kısma banket denir.

MertBanket. Kulağa pastane gibi geliyor.

ElifPastane değil, bir yol parçası. Burayı olağan olarak yayalar ve hayvanlar kullanır. Zorunlu hâllerde araçlar da yararlanabilir.

MertPeki şerit, ayırıcı, ada? Hepsi benzer sesler çıkarıyor.

ElifŞerit, taşıtların bir dizi hâlinde güvenle seyredebilmesi için taşıt yolunun çizgilerle ayrılmış bölümüdür. Ayırıcı, bir yönün trafiğini diğerinden ayırıp araçların geçmesini engelleyen ya da zorlaştıran yapıdır. Ada ise yayalar için koruyucu tertibatla belirlenmiş alandır.

MertŞerit çizgiyle ayrılır, ayırıcı yön ayırır, ada yayayı korur. Tamam.

ElifSıra geçiş yolunda. Geçiş yolu, araçların bir mülke girip çıkması için yapılmış yolun karayolu sınır çizgisi içinde kalan kısmıdır.

MertBağlantı yoluyla aynı şey mi? Bence aynı.

ElifBence değil! Bağlantı yolu bir kavşak yakınında taşıt yollarını birbirine bağlayan, kavşak alanının dışında kalan ve tek yönlü trafiğe ayrılmış kısımdır. Kavşak alanının dışında ve tek yönlü, bunu aklında tut.

MertPeki yol çeşitleri?

ElifTaşıt yolunun iki yöne de hizmet ettiği yol iki yönlü, yalnız bir yöne hizmet ettiği yol tek yönlüdür. Bir yönün taşıt yolunu diğerinden ayırıcı ile ayıran yol bölünmüş karayoludur. Otoyol ise belirli yerler dışında giriş çıkışın yasak olduğu, yaya, hayvan ve motorsuz araçların giremediği karayoludur.

MertOtoyola bisikletle girmeyi düşünmüyordum zaten. Neyse, kavşak?

ElifKavşak, iki veya daha fazla karayolunun kesişmesi ya da birleşmesiyle oluşan ortak alandır. Anayol, kendisini kesen yoldaki trafiğin ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirlenmiş yoldur. Tali yol ise trafik yoğunluğu bakımından bağlandığı yoldan daha az önemli olan yoldur.

MertYaya geçidi de herkesin bildiği şey.

ElifYaya geçidi, yayaların güvenle karşıya geçmesi için trafik işaretleriyle belirlenmiş alandır. Okul geçidi de okulların çevresinde öğrencilerin geçmesi için ayrılmış alandır. Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği, bariyerli ya da bariyersiz geçitlere hemzemin geçit denir.

MertBariyersiz olursa hemzemin olmaz, yani başka bir şeydir, değil mi?

ElifHayır, yanlış! Bariyerli ya da bariyersiz fark etmez. Aynı seviyedeki kesişim hemzemin geçittir.

MertAnlaşıldı, bariyer ismi değiştirmiyor. Şimdi benim favori konuma gelelim: kırmızı ışıkta bekleyişim.

ElifBu üç kavramı karıştırırsan puan kaybedersin. Durma, kırmızı ışık, yetkilinin dur emri, önündeki araçların durması ya da arıza gibi trafik zorunluluklarıyla aracın durdurulmasıdır.

MertDemek ki ben durmuşum. Duraklama da yolcu indirmek, değil mi?

ElifEvet. Duraklama, yolcu indirip bindirmek, yük yüklemek veya boşaltmak ya da beklemek için aracı kısa süre durdurmaktır. Bekleme amacıyla yapılan duraklama en çok beş dakika sürebilir. Bu süre geçilirse park sayılır.

MertYani "bir dakika" deyip beş dakikayı geçirirsem, beklemem park sayılıyor.

ElifTanımı düzgün kurdun: beş dakikayı aşan bekleme park sayılır. Park etme ise durma ve duraklama dışında aracın bırakılmasıdır. Motorun çalışıyor olması ya da içinde insan bulunması bu niteliği değiştirmez.

MertMotor çalışıyorsa park değil diye düşünürdüm. Yanlışmış.

ElifYanlışmış, doğru fark ettin. Motor çalışsa da içinde biri otursa da araç bırakılmışsa park sayılır.

MertPeki geçiş hakkı ile geçiş üstünlüğü? İkisi de "geçiş" diye başlıyor, karışıyor.

ElifGeçiş hakkı, yayaların ve araç kullananların diğer yaya ve araç kullananlara göre yolu kullanırken sahip olduğu önceliktir. Herkesin trafikteki sıra önceliğiyle ilgilidir.

MertGeçiş üstünlüğü de yine öncelik demek, ikisi aynı.

ElifAynı değil! Geçiş üstünlüğü, görevdeki belirli araç sürücülerinin, can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmamasıdır. Ambulans, itfaiye gibi görevli araçlara tanınan ayrıcalık budur.

MertPeki trafikten men?

ElifTrafik zabıtasının kanunda belirtilen hâllerde araca ait belgeleri alması ve aracı belirli bir yere çekerek alıkoymasıdır.

MertSon olarak araç türleri. Burada sayılar var diye duydum.

ElifEvet, sayılarla ayırt etmelisin. Otomobil, sürücüsü dahil en fazla dokuz oturma yeri olan, insan taşımak için yapılmış motorlu taşıttır. Sürücüsü dahil dokuzdan fazla oturma yeri olan yolcu taşıtına otobüs denir. Oturma yeri on yediyi aşmayan otobüse de minibüs denir.

MertKamyonet ile kamyon da ağırlıkla ayrılıyor sanırım.

ElifDoğru. Azami yüklü ağırlığı üç buçuk tonu geçmeyen yük taşıtı kamyonet, üç buçuk tondan ağır olan kamyondur. Çekici, römork ve yarı römork çekmek için yapılmış, yük taşımayan araçtır.

MertTaşıma sınırı ile gabari de var galiba.

ElifTaşıma sınırı güvenle taşınabilecek en çok yük ağırlığı veya yolcu sayısıdır. Gabari ise uzunluk, genişlik ve yükseklik ölçüleridir. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Sınavda puan kaybettiren tuzakları tek tek sayıyoruz. Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Bekleyen tarafım ama bu sefer dikkatli bekliyorum.

ElifBir: karayolu tanımında "kamunun yararlanmasına açık" ifadesini ara. Araç en kapsayıcı terimdir.

Mertİki: yaya yolu ayrılmamış yolda taşıt yolu kenarı ile şev başı arasındaki kısmın adı banket.

ElifÜç: geçiş yolu ile bağlantı yolunu karıştırma. Bağlantı yolu kavşak alanının dışında ve tek yönlüdür.

MertDört: bariyerli ya da bariyersiz fark etmez. Aynı seviyedeki kesişim hemzemin geçittir.

ElifBeş: kırmızı ışıkta beklemek durmadır. Yolcu indirmek ve yük boşaltmak ise duraklamadır.

MertAltı: "yolu kullanırken öncelik" dersen geçiş hakkı. "Görevde kısıtlamalara bağlı olmamak" dersen geçiş üstünlüğü.

ElifYedi: sürücüsü dahil oturma yeri on yediyi aşmayan otobüs minibüstür. Taşıma sınırı da yük ya da yolcu sayısıdır. Harika! Bölümü tek cümleyle özetlesene.

MertAraç şemsiye, taşıt onun altında, kırmızı ışıkta bekleyen de durmuş oluyor, yani ben park etmiyorum.

ElifSonunda adını koyduk. Bir sonraki bölümde yetkilileri ve ışıklı işaretleri konuşacağız.

MertIşıklar benim uzmanlık alanım, kırmızıda bekleme konusunda deneyimliyim.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!