Değerlendirme: bilinç, A, B, C ve hava yolu

ElifMert, sabah uyandırıldığında ilk kontrol ettiğin şey nedir?

MertSaat kaç, işe geç kaldım mı? Sonra telefon. Sonra... bir daha uyumak.

ElifBu sabah rutinini bugün ilk yardıma uyarlayacağız. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz değerlendirme: bilinç, a, be, ce ve hava yolu.

MertKazazedeyi değerlendirirken önce nabza mı bakıyorum, nefese mi?

Elifİkisi de değil. Kazazedeyi değerlendirirken ilk kontrol edilen şey bilinçtir. Solunum ve dolaşım kontrolü bilinçten sonraki ayrı adımlardır.

MertBilinci nasıl kontrol ediyorum? Omuzlarından tutup sallayayım mı?

ElifHayır, sallamak değil, hafifçe dokunmak. Yanına gelip omzuna hafifçe dokunarak yüksek sesle "iyi misiniz" diye sorarsın. Cevap veriyorsa bilinci açıktır.

MertCevap vermiyorsa?

ElifHiçbir uyarana cevap vermiyorsa bilinci kapalıdır ve sıradaki adımlara geçersin. Bilinç düzeyi yaralanmanın ağırlığını da gösterir. Kişi tüm uyarılara cevap verir, yalnızca sesli ya da ağrılı uyaranlara cevap verir ya da hiçbir uyarana tepki vermez.

MertSınavda "omza dokunup iyi misiniz diye sormak ne işe yarar" diye sorarlarsa?

ElifCevap: bilinç durumunun değerlendirilmesi. Sözlü uyaranla ya da omza dokunarak sorma bunun adı.

MertPeki bilinç kapalıysa sıradaki adım?

Elifa, be, ce zincirine geçersin. A, hava yolu açıklığının değerlendirilmesidir. B, solunumun değerlendirilmesidir ve bak, dinle, hisset yöntemiyle yapılır. C, dolaşımın değerlendirilmesidir.

MertC için nabza bakıyorum, değil mi?

ElifKitaplarda çocuk ve yetişkinde şah damarından beş saniye süreyle nabız aranarak yapılır diye geçer. Ama güncel temel yaşam desteği basamaklarında karar bilinç ve solunum kontrolüyle verilir.

MertAnladım. Bir de "a, be, ce'de yer almaz" sorusu gelirse ne diyeceğim?

ElifCevap kırıkların tespit edilmesi. Bu zincirin parçası değildir. Sınavda harflerin karşılıkları da sorulur: B solunum, C dolaşım.

MertBen a, be, ce deyince hep alfabe şarkısı aklıma geliyordu. Artık hava yolu, solunum, dolaşım geliyor.

ElifGüzel. Şimdi hava yolunu açmaya bakalım. Bilinç kaybında dil geriye kayıp hava yolunu tıkayabilir. Kusmuk ya da yabancı cisim de tıkanıklık yapabilir.

MertO zaman önce ağzının içine bakıyorum, bir şey görürsem hemen parmağımı sokup temizlerim.

ElifDur, çok önemli bir tuzak bu. Görünen katı bir yabancı cisim varsa ve çıkarabileceğinden eminsen tek hamlede alırsın. Emin değilsen dokunmazsın.

MertPeki körlemesine bir bakayım, belki bir şey çıkar?

ElifHayır. Parmakla körlemesine karıştırmazsın. Cismi görmeden ağız içine parmak sokmak, cismi daha derine iterek hava yolunu tamamen tıkayabilir. Sınavda bilinci kapalı kazazedede hata, yabancı cismi görmeden ağız içine kör dalış yapmaktır.

MertAnladım. Sonra?

ElifBaş geri çene yukarı pozisyonunu verirsin. Bu pozisyonun amacı hava yolunu açmaktır.

MertNasıl yapıyorum bu pozisyonu?

ElifÜç basamak var. Bir elini kazazedenin alnına koyarsın. Diğer elinin iki parmağını çene kemiğinin üzerine yerleştirirsin. Alından bastırıp çeneden kaldırarak başı geriye doğru itersin.

MertGeriye doğru iterken biraz sert mi itsem?

ElifHayır, sert hareketlerden kaçınırsın. Böylece dil yerinden oynar ve hava yolu açılır. Aynı pozisyon ağızdan ağıza solunum yaparken de kullanılır.

MertAlına el, çeneye iki parmak, alından bastır çeneden kaldır. Tamam.

ElifSıra solunumu kontrol etmekte. Bak, dinle, hisset yöntemiyle yaparsın. Başını kazazedenin göğsüne bakacak şekilde yan çevirip yüzünü ağzına yaklaştırırsın.

MertSonra neye bakıyorum?

ElifGöğüs hareketine bakar, soluk sesini dinler, nefesini yanağında hissetmeye çalışırsın.

MertBunu dakikalarca yapmalı mıyım? Emin olana kadar?

ElifHayır. Bu kontrol on saniyeden uzun sürmez. Süreyi uzatmak müdahaleyi geciktirir. Sınavda yetişkinde solunum en çok on saniye kontrol edilir. Normal nefes yoksa temel yaşam desteğine geçersin.

MertPeki bilinci kapalı ama nefes alıyorsa?

ElifBilinci kapalı ama solunumu olan ve ek bir yaralanması bulunmayan kazazedeye koma pozisyonu verilir. Yeni adıyla derlenme ya da kurtarma pozisyonudur. Yarı yüzükoyun yan yatış diye de anlatılır.

MertBu pozisyonun amacı ne?

ElifHava yolunu açık tutmak ve kusmuğun akciğere kaçmasını önlemek. Kazazedeyi yan tarafına çevirirsin. Üstteki bacak kalça ve dizden dik açıyla bükülür, ağız yere doğru eğimli durur.

MertBacakları yukarıda olan pozisyon mu bu?

ElifHayır, bacakları yukarıda olan pozisyon şok pozisyonudur. Koma pozisyonu başka. Bu pozisyonda yüz on iki aranır ya da aratılır, kazazedenin yanından ayrılmaz ve solunumunu izlersin. Nefes durursa hemen temel yaşam desteğine başlarsın.

MertPeki son aşama? İkinci değerlendirme.

ElifYaşam belirtilerinden emin olduktan sonra ikinci değerlendirmeye geçersin. İlk basamak görüşerek bilgi edinmek. Kendini tanıtırsın, kazazedenin adını öğrenip adıyla hitap edersin. Nazik davranarak güven sağlar, endişelerini giderirsin.

MertNe soruyorum peki?

ElifOlayı, kullandığı ilaçları, alerjisini ve ne yediğini. İkinci basamak baştan aşağı kontroldür. Bilinç düzeyi, solunum sayısı, nabız, cilt ısısı, nemi ve rengi bu aşamada bakılır.

MertSonra gövdeye geçiyoruz.

ElifBaş, boyun, göğüs, karın, kalça, kol ve bacaklar sırayla incelenir. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Sınavda puan kaybettiren noktaları tek tek sayıyoruz. Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Alarm çaldı ama bilincim açık.

ElifBir: sözlü uyaranla ya da omza dokunarak "iyi misiniz" diye sorma, bilinç durumunun değerlendirilmesidir.

Mertİki: B solunum, C dolaşım. İlk yardımın a, be, cesinde yer almaz diye sorulursa cevap kırıkların tespit edilmesidir.

ElifÜç: bilinci kapalı kazazedede hata, yabancı cismi görmeden ağız içine kör dalış yapmaktır. Baş geri çene yukarı hava yolunu açar.

MertDört: basamaklar alına el, çeneye iki parmak, alından bastırıp çeneden kaldırma. Amaç hava yolunu açmaktır.

ElifBeş: yetişkinde solunum en çok on saniye bak, dinle, hisset yöntemiyle kontrol edilir. Göğüs hareketleri gözlenir.

MertAltı: bilinci kapalı, solunumu olan, yaralanması olmayan kazazedeye koma pozisyonu verilir.

ElifYedi: adı öğrenmek, ilaçları sormak görüşerek bilgi edinmeye aittir. Solunum sayısı baştan aşağı kontrole aittir.

MertBölümün özeti: önce bilinç, sonra a, be, ce. Parmağı körlemesine ağıza sokmak yok, solunum on saniyeden uzun sürmez.

ElifMükemmel! Bir sonraki bölümde yetişkinde temel yaşam desteğini konuşacağız.

MertKalp masajı, yapay solunum... Bu çok önemli bir bölüm galiba.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!