Vücut sistemleri ve yaşam bulguları

ElifMert, anatomi dersinde en son ne zaman uyudun?

MertAnatomi mi? Ben okulda biyoloji dersinde bile sıranın altına bakıp kalem arardım. Hâlâ bulamadım.

ElifBugün bulmak zorundasın. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz vücut sistemleri ve yaşam bulguları.

MertAma biz ilk yardımcıyız, doktor değiliz. Bunu neden bilmem gerekiyor?

ElifÇünkü ilk yardımcının vücut sistemlerini bilmesi, müdahalesini bilinçli yapmasını sağlar. Üç sistemle başlayalım: hareket, dolaşım ve sinir sistemi.

MertHareket sistemi, ben yürürken kullandığım şey mi?

ElifNeredeyse. Hareket sistemi kemik, eklem ve kastan oluşur. Vücudu destekler, hareket ettirir ve korur.

MertPeki eklemlerin hepsi hareket ediyor mu?

ElifÇoğu hareketlidir. Ama kafatasındaki gibi bazıları oynamaz eklemdir. Sınavda oynamaz eklem sorusunun cevabı kafatasıdır.

MertAnladım. Kafatası kımıldamıyor. Dolaşım sistemi?

ElifKalp, kan damarları ve kan. Oksijeni, besini, hormonları ve bağışıklık elemanlarını taşır ve geri toplar.

MertSinir sistemi de beyin gibi bir şey olmalı.

ElifBeyin, beyincik, omurilik ve omurilik soğanından oluşur. Bilinci, algılamayı ve hareketlerin uyumunu sağlar.

MertYani kemik, eklem, kas hareket. Kalp, damar, kan dolaşım.

ElifMükemmel. Şimdi kanın görevlerine geçelim. Kan, oksijeni, besin maddelerini ve hormonları hücrelere taşır. Atık maddeleri ve karbondioksiti de ilgili organlara taşır.

MertTaşımacılık yani. Kargo şirketi gibi.

ElifKargodan fazlası var. Kan pıhtılaşmada rol oynar, vücut sıcaklığını ve sıvı dengesini ayarlar. Vücudun mikroorganizmalara karşı savunmasını da güçlendirir.

MertSavunmayı güçlendiriyor. Sınavda "kan savunmayı zayıflatır" desem?

ElifYanlış! Sınavda kanın görevleri arasında yanlış olan ifade tam olarak bu: savunmayı zayıflatır. Kan savunmayı zayıflatmaz, güçlendirir.

MertNot aldım. Peki kalp durursa ne oluyor?

ElifKalp durunca dokulara oksijen gitmez ve en çok beyin zarar görür. Çünkü beyin oksijensizliğe en duyarlı organdır.

MertO yüzden ilk zarar gören organ beyin.

ElifEvet. Bu yüzden kalp masajına en kısa sürede başlamak önemlidir.

MertÜçüncü grup solunum, boşaltım ve sindirim galiba.

ElifDoğru. Solunum sistemi solunum yolları ve akciğerlerden oluşur. Gaz alışverişini yaparak hücre ve dokuların oksijenlenmesini sağlar.

MertBoşaltım sistemi?

ElifBöbrekler, idrar kesesi ve idrar yolları. Kanı süzüp zararlıları atarak vücudun iç dengesini korur.

MertBöbrekleri sindirim sistemine yazmıştım defterime. Yanlış mıymış?

ElifYanlış. Böbrekler boşaltım sistemine aittir. Sindirim sistemi dil, diş, yemek borusu, mide, safra kesesi, pankreas ve bağırsaklardan oluşur.

MertBu organlar nerede peki? Hepsi karında mı?

ElifAkciğerler ve kalp göğüs boşluğundadır. Mide, böbrekler ve safra kesesi karın boşluğunda yer alır.

MertAkciğer göğüste, mide, böbrek ve safra kesesi karında. Tamam.

ElifŞimdi yaşam bulgularına geliyoruz. Yaşam bulguları kazazedenin o anki durumunu gösterir: bilinç, solunum, dolaşım, vücut ısısı ve kan basıncı.

MertYaş, boy, cinsiyet de yaşam bulgusu değil mi? Hepsi ne de olsa insanın bilgisi.

ElifHayır. Yaş, boy, cinsiyet yaşam bulgusu sayılmaz. Diş eti kanaması da sayılmaz.

MertYani diş eti kanaması yaşam bulgusu değil.

ElifAynen. Bu bulguların var ya da yok olması yapılacak müdahaleyi belirler. İlk yardımda kan basıncı ölçülmez. Yalnızca anlamının bilinmesi yeterlidir.

MertNormal değerler var mı peki?

ElifSağlıklı bir yetişkinde solunum sayısı dakikada on iki ile yirmi arasındadır. Yetişkinde normal nabız dakikada altmış ile yüz arasındadır.

MertDakikada on iki ile yirmi nefes, altmış ile yüz nabız. Park cezası görünce benimki yüzü geçiyor sanırım.

ElifO sınavda sorulmaz. Şimdi nabız nereden alınıyor, ona bakalım. Dolaşımı değerlendirmek için nabız alınır. Çocuk ve yetişkinde şah damarından, yani adem elmasının yan tarafından alınır.

MertBebekte de aynı yer mi?

ElifHayır. Bebekte kolun iç yüzündeki atardamardan alınır. Bilek, ayak sırtı ve dirsek üstü de nabız alınabilen bölgelerdir.

MertKaç parmakla, ne kadar süreyle?

Elifİlk yardımcı nabzı üç parmakla ve beş saniye süreyle almaya çalışır.

MertNormal nabız çocukta ve bebekte ne kadar?

ElifÇocukta dakikada yüz ile yüz yirmi, bebekte dakikada yüz ile yüz kırk arasındadır. Ama bir not düşelim. Güncel temel yaşam desteğinde karar nabza bakılarak değil, bilinç ve solunum kontrolüyle verilir.

MertAnladım, nabız bilgisi var ama karar bilinç ve solunuma bakılarak veriliyor.

ElifDoğru. Son konumuz solunum durması ve kalp durması. Solunum durmasında göğüs hareketleri kaybolur, soluk sesi duyulmaz ve oksijensizlik yüzünden dudaklar morarır.

MertGöz bebekleri küçülür mü? Kitaplarda böyle bir şey okumuştum gibi.

ElifHayır. Göz bebeklerinin küçülmesi bu belirtiler arasında sayılmaz.

MertPeki hemen müdahale etmezsem?

ElifHemen yapay solunuma başlanmazsa solunum durması bir süre sonra kalp durmasına yol açar.

MertKalp durmasında neler oluyor?

ElifBilinç kapalıdır, solunum yoktur, kişi hiç hareket etmez ve uyaranlara cevap vermez. Nabız alınamaz ve göz bebekleri genişler. Kalp durmasına en kısa sürede müdahale edilmezse beyin hasarı oluşur. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Kalem de buldum, sıranın altında değilmiş.

ElifBir: kemik, eklem, kas hareket sistemini; kalp, damar, kan dolaşım sistemini oluşturur. Oynamaz eklem kafatasındadır.

Mertİki: kanın görevleri arasında yanlış olan ifade savunmayı zayıflatır ifadesidir. Kalp durunca ilk zarar gören organ beyindir.

ElifÜç: böbrekler boşaltım sistemine aittir. Akciğerler göğüs boşluğunda, mide ve safra kesesi karın boşluğundadır.

MertDört: yaşam bulgusu olmayan seçenek diş eti kanamasıdır. Sağlıklı yetişkinde solunum dakikada on iki ile yirmi arasındadır.

ElifBeş: dolaşım değerlendirilirken bebeklerde kol atardamarından, çocuk ve yetişkinlerde şah damarından nabız alınır.

MertAltı: solunum durması belirtisi değildir, göz bebeklerinin küçülmesidir. Kalp durmasında göz bebekleri genişler.

ElifHarika! Bölümü tek cümleyle özetler misin?

MertKan hem taşır hem savunur, bilinç, solunum ve dolaşım yaşam bulgusudur ama diş eti kanaması değil, kalp durunca göz bebekleri genişler.

ElifÇok güzel. Bir sonraki bölümde değerlendirmeyi konuşacağız: bilinç, a, be, ce ve hava yolu.

MertHarfler geliyor demek. Alfabeyi hatırlamam lazım.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!