Elektrik: akü, marş, şarj, sigorta, ışıklar

ElifMert, telefonun şarjı kaç gün dayanıyor sende?

MertElif, ben şarj aletini cebimde taşıyorum. Yüzde on kala panikliyorum, yüzde beşte dua ediyorum.

ElifBugün aracın şarjını konuşuyoruz o zaman. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugünkü konumuz elektrik: akü, marş, şarj, sigorta ve ışıklar.

MertAraçta da böyle bir kaygı var mı?

ElifBakalım. Önce akü. Akü, aracın elektrik enerjisini depolar ve marş motoruna ilk hareket için gereken elektriği verir.

MertAkünün içindeki sıvı azalırsa ne yapıyorum? Biraz musluk suyu koyarım.

ElifHayır. Akünün elektrolit sıvısı zamanla buharlaşarak azalabilir. Bu durumda yalnızca saf su eklenir, çünkü kaybolan şey sudur. Asit oranı sabit kalmalıdır.

MertYani asit eklemek de yok. Peki alkol ya da antifriz?

ElifAsit, alkol ve antifriz eklenmez. Musluk suyu ya da başka sıvılar da akü plakalarına zarar verebilir. Araç uzun süre kullanılmadan bekletilirse akünün şarjı da zamanla kendiliğinden azalır.

MertŞimdi marş. Motor çalışmazsa durmadan basayım, bir sürü deneyeyim.

ElifHayır Mert. Marş sistemi motora ilk hareketi verir. Motor kendi gücüyle çalışmaya başlayınca marşın işi biter. Marş motoru kısa süreli yüksek akımla çalışacak şekilde tasarlandığı için uzun ve sık marş yapmak aküyü boşaltır ve marş motorunun ömrünü kısaltır.

MertMotor çalışırken de bir daha basarsam? Garanti olsun diye.

ElifMotor zaten çalışırken marşa basarsan marş dişlisi zarar görür.

MertAnladım. Marşa basıyorum, ışıklar yanıyor ama marş motoru dönmüyor. Ne oldu?

ElifMarşta gösterge ışıkları yanıyor ama marş motoru dönmüyorsa ya da yavaş dönüyorsa akü zayıflamıştır. Motor dönüyor ama çalışmıyorsa ise önce yakıt seviyesine bak.

MertYani iki durum iki ayrı cevap. Akü zayıf ya da yakıt kontrolü.

ElifAynen. Şimdi şarj sistemi. Şarj sisteminin kalbi alternatördür. Motor çalışırken aracın elektriğini üretir ve aküyü şarj eder.

MertŞarj lambası neye benziyor?

ElifAkü şeklindedir. Kontak motoru çalıştırmayacak şekilde açıldığında yanması gerekir. Yanmıyorsa büyük olasılıkla arıza lambanın ampulündedir.

MertMotor çalışınca da yanık kalabilir mi?

ElifHayır. Marşa basılıp motor çalışınca lamba sönmelidir. Sönmüyorsa ya da seyir hâlinde yanarsa alternatör aküyü şarj etmiyordur.

MertO zaman yola devam edip evde bakarım.

ElifYanlış! Trafik kurallarına uyarak derhal durulur. Çünkü yola devam edersen akü boşalır ve araç elektrik gücünü kaybeder.

MertPeki sigorta? Yanınca ne yapıyoruz?

ElifSigorta, elektrik devresini kısa devreye ve aşırı akıma karşı korur. Akım belirlenen değeri aşınca içindeki ince tel erir ve devreyi keser. Böylece kablolar yanmaz.

MertElimde daha büyük amperli bir sigorta var, onu takıverirsem sürekli atmaz.

Elifİşte tehlikeli düşünce! Yanan sigorta mutlaka aynı amper değerindeki yenisiyle değiştirilir. Daha yüksek amperli sigorta takmak ya da sigortayı telle sarmak koruma işlevini ortadan kaldırır ve elektrik tesisatının yanmasına yol açabilir.

MertDaha düşük amperli takarsam?

ElifDaha düşük amperli sigorta gereksiz yere atar.

MertPeki seyir hâlinde yanık kablo kokusu gelirse?

ElifBu, elektrik tesisatında ciddi bir arıza ya da yangın riskidir. Trafik kurallarına uyarak durur ve kontağı kapatırsın.

MertKısa devreden yangın çıkarsa elektrik akışını nasıl keseriz?

ElifElektrik akışını tamamen kesmek için akü kutup başı kablosu çıkarılır. Çünkü akü, sistemin ana enerji kaynağıdır.

MertHemen müdahale edeyim yani. Yangın büyüse de.

ElifHayır. Yangın büyüyorsa, müdahale güvenli değilse ya da motor bölümünden duman ve alev geliyorsa kaputu açma, akü kablosuyla da uğraşma. Herkesi araçtan çıkarıp uzaklaş ve itfaiyeyi çağır.

MertAnladım, güvenlik önce geliyor.

ElifKlimanın yeterince serinletmemesi ya da arka cam rezistansı lambasının yanması ise aracı hemen durdurmayı gerektirmez. Millî Eğitim Bakanlığının programı da yanık kokusunu motorun derhal durdurulması gereken arızalar arasında sayar.

MertŞimdi ışıklara gelelim. Farlar yanmıyor, bujilere mi bakacağım?

ElifHayır. Farların yanmamasına sebep olan arıza far anahtarındadır. Bujiler, distribütör ve endüksiyon bobini ise ateşleme sistemine aittir.

MertBir far sönük yanıyor, öbürü parlak.

ElifO farın kablo bağlantıları oksitlenmiş ya da gevşemiş olabilir.

MertFren pedalına basıyorum ama arka lambalar yanmıyor.

ElifFren pedalına basınca fren lambaları yanmıyorsa arızalı olan parça fren müşiridir. Arkadaki kırmızı lambaların aniden yanması, arkandakilere frenleme yapıldığını bildirir.

MertDörtlü ikaz ne zaman yanar?

ElifAraç arızalanıp yolda durmak ya da mecburi park etmek zorunda kalırsan acil uyarı yani dörtlü ikaz lambalarını yakarsın. Karayolları Trafik Yönetmeliği yüz otuz beşinci madde, bozulan araçta gerekli önlemler alınıncaya kadar dörtlü ikaz lambalarının yakılmasını zorunlu kılar.

MertSon olarak römork bağlarsam, elektrik tarafında ne yapıyorum?

ElifAraca römork bağladığında römorkun elektrik bağlantısını araç prizine takmak zorunludur. Böylece römorkun sinyal, fren ve park lambaları araçla birlikte çalışır.

MertHangi lambalar çalışmalı?

ElifÖzellikle park lambası ve sinyal lambası çalışır durumda olmalıdır. Aksi hâlde arkandaki sürücüler römorkun varlığını ve manevralarını göremez. Korna, yağ lambası ve şarj lambası ise römorkla ilgili aranan şeyler değildir.

MertAnladım, bağlantıyı takıyorum.

ElifVe şimdi geldik dikkat köşesine! Sınavda puan kaybettiren tuzakları tek tek sayıyoruz. Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Musluk suyunu bıraktım, sigortamı da telle sarmayacağım.

ElifBir: akünün elektrolit seviyesi düşünce saf su eklenir. Asit, alkol ya da antifriz eklenmez.

Mertİki: ışıklar yanıyor ama marş dönmüyor ya da yavaş dönüyorsa akü zayıftır. Motor dönüyor ama çalışmıyorsa önce yakıt kontrol edilir.

ElifÜç: marşa basılınca şarj lambası söner. Şarj ve yağ basıncı lambaları yanarsa araç derhal durdurulur.

MertDört: yanan sigorta aynı amperde değiştirilir. Yüksek amperli sigorta ya da tel sarmak elektrik tesisatının yanmasına yol açar.

ElifBeş: yanık kablo kokusunda durulup kontak kapatılır. Kısa devre yangınında kablosu çıkarılan parça akü kutup başıdır.

MertAltı: fren lambaları yanmıyorsa fren müşiri, farlar yanmıyorsa far anahtarı arızalıdır. Sönük far için cevap, kablo bağlantısının oksitlenmesidir.

ElifYedi: römork bağlanınca zorunlu işlem elektrik sistemini prize takmaktır. Çalışır olması gereken lambalar park ve sinyal lambalarıdır.

MertÖzetliyorum: akü saf su ister, sigorta aynı amper ister, yanık kokuda dur kontağı kapat.

ElifHarika! Bir sonraki bölümde güç aktarma, süspansiyon ve direksiyonu konuşacağız.

MertGüç aktarma mı? Sonunda biri bana güç aktarıyor.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!