Soğutma sistemi ve antifriz

ElifMert, koşu sonrası ilk iş ne yaparsın?

MertHemen buz gibi bir şey içerim, sonra da "bir daha asla" derim. Ertesi gün yine aynı şeyi yaparım.

Elifİşte motor da çalışınca ısınır ve soğumaya ihtiyaç duyar. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugünkü konumuz soğutma sistemi ve antifriz.

MertMotor da mı koşuyor yani?

ElifNeredeyse. Yanma ve sürtünme motor parçalarını çok ısıtır. Soğutma sistemi, motoru çalışma sıcaklığında tutar. Hem motor parçalarının hem motor yağının aşırı ısınmasını önler.

MertPeki bu sistem nasıl çalışıyor?

ElifMotor soğutma suyu, radyatör devresinde dolaşarak motordan aldığı ısıyı dışarı atar.

MertSabah araba soğukken kalkar kalkmaz gaza basayım ki ısınsın. Bence en hızlı yol bu.

ElifHayır, tam tersi. Motor henüz çalışma sıcaklığına ulaşmamışken ani gaz vermek uygun değildir, çünkü parçalar arasındaki yağ filmi tam oluşmamıştır. Yumuşak sürüşle motorun ısınmasını beklemelisin.

MertTamam, sabırlı olacağım.

ElifŞimdi radyatör ve termostata geçelim. Motordan gelen sıcak su, radyatörün ince hava temas yüzeylerine, yani peteklerine ulaşır ve burada soğur.

MertRadyatördeki su seviyesi petekleri geçmese de olur diye düşünürdüm. Hepsi aynı su sonuçta.

ElifYanlış! Radyatördeki su seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır. Seviye peteklerin altında kalırsa soğutma yetersiz kalır ve motor hararet yapabilir.

MertHararet de aşırı ısınma demek değil mi?

ElifEvet. Şimdi termostat. Termostat, suyun sıcaklığını belirli seviyede tutan parçadır.

MertNasıl yapıyor bunu?

ElifMotor soğukken kapalı kalarak ısınmayı hızlandırır. Motor ısınınca açılıp suyun radyatöre geçmesine izin verir.

MertEvdeki kombinin termostatı gibi, belli sıcaklığa göre devreye giriyor.

ElifSıcaklığı belli seviyede tutma işi olarak benziyor. Sınavda sıcak suyu soğutan parça radyatör, sıcaklığı belli seviyede tutan parça termostattır.

MertŞimdi antifriz. Kışın ben suya sadece biraz saf su ekliyorum, yeterli değil mi?

ElifSaf su tek başına bu korumayı sağlamaz. Antifriz, soğutma suyunun donma noktasını düşürür. Donan su genleşir ve silindir bloğunu, silindir kapağını ve radyatörü çatlatabilir.

MertYani kışın antifrizsiz olmaz.

ElifBu yüzden kışın soğutma suyuna yeterli miktarda antifriz karıştırılır. Antifriz ayrıca soğutma sıvısının geçtiği yerlerde korozyonu, paslanmayı ve kireçlenmeyi önler. Kaynama noktasını yükselterek yaz aylarında da motoru korur.

MertCam suyuna da aynı antifrizi koyayım.

ElifHayır. Cam suyu için ayrı bir cam suyu antifrizi kullanılır.

MertPeki radyatörde su azalırsa?

ElifRadyatördeki su azalırsa motor yeterince soğutulamaz ve hararet yapar. Suyun azalmasının tipik sebepleri radyatörün ya da radyatör hortumlarının su sızdırmasıdır.

MertHortum çatlarsa bantlarım, olur biter.

ElifÇatlamış hortumu bantlamak, yapıştırmak ya da iple sarmak kalıcı çözüm değildir. Hortum yenisiyle değiştirilir.

MertRadyatör kapağının işi ne?

ElifRadyatör kapağı arızalanırsa sistemdeki basınç kaçar, su erken kaynar ve motor hararet yapar.

MertHararet göstergesi bozulursa su da azalır herhalde.

ElifYanlış. Hararet göstergesinin arızalanması suyu eksiltmez.

MertPeki hararet göstergesi ne gösteriyor?

ElifSoğutma suyunun sıcaklığını. İbre kırmızı bölgeye yaklaşırsa motor hararet yapıyor demektir. Dalgalı çizgilerin üzerinde termometre bulunan ikaz lambası seyir hâlinde yanarsa, trafik kurallarına uymak şartıyla derhal durulur.

MertNe yapacağım peki?

ElifHızını azalt, en sağ şeride ya da varsa banket üzerine geç, motoru durdur ve dörtlü ikaz lambalarını yak.

MertDurdum, ortalık sakin. Kaputu açıp radyatör kapağını açayım ki soğusun.

ElifHayır, bu çok önemli. Motor sıcakken radyatör kapağını açma. Basınçlı kızgın buhar kazaya yol açar. En iyisi motorun kendi kendine soğumasını beklemektir.

MertAnladım, beklemek en güvenlisi.

ElifBir de termostat tuzağı var. Motor hararet yaptığı hâlde radyatör suyu çok sıcak değilse termostatın arızalı olduğu düşünülür. Çünkü termostat açılmazsa sıcak su radyatöre ulaşamaz.

MertYani motor sıcak, radyatör suyu serin. Suçlu termostat.

ElifVe şimdi geldik dikkat köşesine! Sınavda puan kaybettiren tuzakları tek tek sayıyoruz. Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Gazımı kökleyecek değilim, radyatör kapağımı açmayacağım.

ElifBir: çalışma sıcaklığına ulaşmadan yapılması uygun olmayan davranış ani gaz vermektir.

Mertİki: sıcak suyu soğutan parça radyatör, sıcaklığı belli seviyede tutan parça termostattır. Su seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır.

ElifÜç: donmayı, paslanmayı ve kireçlenmeyi önleyen antifriz. Asit, motor yağı ya da saf su bu işi görmez.

MertDört: soğutma suyunun azalma sebebi radyatör ya da hortum sızıntısıdır. Çatlak hortum değiştirilir.

ElifBeş: hararet ikazında hız azaltılır, sağa geçilir, motor durdurulur ve dörtlü ikaz yakılır.

MertÖzetliyorum: motor sıcaksa yavaşla, sağa geç, motoru durdur, dörtlü yak; kapağı açma, sabırla bekle.

ElifMükemmel! Bir sonraki bölümde elektrik konusuna geçeceğiz: akü, marş, şarj, sigorta ve ışıklar.

MertElektrik mi? Umarım beni çarpmaz, hazırım.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!