Hız, takip ve fren mesafesi

ElifMert, otomobille otoyolda saatte yüz yirmi kilometreyle gidiyorsun. Önündeki araçla arana kaç metre bırakırsın?

MertNe bileyim, kafam rahat olsun yeter. Gözle bir ölçü tutarım, "şu kadar" derim.

ElifSınavda gözle ölçü yok, kural var. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz hız, takip ve fren mesafesi.

MertSayılar geliyor, hissediyorum. Kalbim hızlandı bile.

ElifSakin ol, tek tek gideceğiz. Önce hızı neye göre ayarlayacağımıza bakalım. Sürücüler, aksine bir karar alınıp işaretlenmemişse yönetmelikte belirtilen hız sınırlarını aşamaz.

MertYani sınırın altında kaldığım sürece her şey serbest, değil mi?

ElifHayır. Yalnız sınıra bakmak yetmez. Hızını aracının yük ve teknik özelliğine, görüşe, yola, havaya ve trafik durumuna göre ayarlamak zorundasın. Aracının cinsine göre belirlenen hız sınırının üstüne de çıkamazsın.

MertPeki aracın muayene tarihi yaklaşıyorsa hızımı ona göre ayarlarım.

ElifYanlış! Aracın muayene tarihi hız ayarında rol oynayan bir etken değildir. Sınavda hızı ayarlarken görüş, yol, hava, trafik, yük ve araç cinsi sayılır. Muayene tarihi sayılmaz.

MertHangi yerlerde yavaşlamalıyım?

ElifKavşaklara, dönemeçlere, tepe üstlerine, yaya geçitlerine, hemzemin geçitlere, tünellere, dar köprülere ve yapım alanlarına yaklaşırken hızını azaltırsın. Viraja girmeden önce hızı artırmak ise güvenliği bozar.

MertViraja gazla girip eğlenmek güvenli değilmiş. Tamam. Şimdi sayılara geçebilir miyiz? Cesaretimi topladım.

ElifAksine bir işaret yoksa römorksuz araçlarda hız sınırı dört yol türüne göre verilir: yerleşim yeri içi, şehirlerarası çift yönlü yol, bölünmüş yol ve otoyol. Bu sırayı aklında tut.

MertOtomobil için?

ElifOtomobilde bunlar sırasıyla elli, doksan, yüz on ve yüz yirmi kilometredir.

MertMinibüs ve otobüs?

ElifElli, seksen, doksan ve yüz kilometre.

MertKamyon ve çekici?

ElifElli, seksen, seksen beş ve doksan kilometre. Yerleşim yeri dışında otomobilin sınırı otobüs, kamyon ve motosiklete göre daha yüksektir.

MertBir saniye. Şunu tekrar edeyim: otoyolda otobüs ve minibüs en çok yüz. Bölünmüş yolda otobüs doksan, otomobil yüz on.

ElifMükemmel, tam böyle sorulur. İçişleri Bakanlığı, yerleşim yeri dışındaki yollarda otomobil sınırlarını yirmi kilometreye kadar artırmaya yetkilidir. Ama yolda levha varsa levha geçerlidir.

MertKamyonet de kamyon gibi mi gidiyor?

ElifHayır! Kamyonet ve panelvanın sınırları farklıdır. Onları kamyonla karıştırma.

MertNot aldım. Motosiklet ne yapıyor?

ElifYolcu sepetsiz iki tekerlekli motosikletin sınırları elli, seksen, doksan ve yüz kilometredir. Yani otoyolda yüz kilometreyi geçemez.

MertMoped?

ElifMotorlu bisiklet, yani moped, yerleşim yerinde otuz, şehirlerarası ve bölünmüş yolda kırk beş kilometreyle sınırlıdır. Lastik tekerlekli traktör yirmi, otuz ve kırk kilometreyle gider. Moped ve traktör otoyola giremez.

MertTraktör yerleşim yerinde yirmi mi gidiyor? Benim bisikletle hızım bile fazla.

ElifDoğru, yerleşimde yirmi kilometre. Belgelerinde aksine hüküm yoksa tehlikeli madde taşıyan araçlar otuz, elli, altmış ve yetmiş kilometre hız yapar. Bölünmüş yolda altmış.

MertMotosiklette kaç kişi binebilir? Arkada yer varsa iki üç kişi.

ElifHayır! Motosiklet ve mopedlerden ikiden fazlası bir şeritte yan yana sürülemez. Sürücü arkasında yeterli oturma yeri olsa bile bir kişiden fazlası taşınamaz. Motosiklette en çok bir yolcu.

MertTamam, bir yolcu. Römork takarsam ne olur?

ElifRömorklu ya da yarı römorklu araçlarda hız sınırı, aynı cins römorksuz aracın sınırından saatte on kilometre daha düşüktür. Römork takmış lastik tekerlekli traktör ile tehlikeli madde taşıyan ve özel izinle yola çıkan araçlar bu kuralın dışındadır.

MertPeki servis freni bozuk bir aracı çekiyorsam normal hızla gidebilirim, değil mi? Bir an önce tamirciye varmak istiyorum.

ElifYanlış! Servis freni bozuk aracı çeken araç saatte on beş kilometreyi aşamaz.

MertPeki çok yavaş gitmenin bir sakıncası var mı? Güvenli olmaz mı?

ElifÇok yavaş gitmek de kurala aykırı olabilir. Zorunlu haller dışında şehirlerarası yolda asgari hız on beş, otoyolda kırk kilometredir. Zorunlu bir neden olmadan diğer araçların ilerleyişini engelleyecek kadar yavaş sürmek ve gereksiz ani yavaşlamak da yasaktır.

MertYani yavaşlık da hıza dahil bir mesele. Şimdi başa dönelim, takip mesafesi. Otoyolda yüz yirmi ile gidiyordum.

ElifTakip mesafesi, öndeki aracı güvenle takip ettiğin uzaklıktır. Kural şu: kendi aracının kilometre cinsinden saatteki hızının en az yarısı kadar metre bırakırsın.

MertYarısı mı? Yüz yirmi ise altmış metre, doğru mu?

ElifDoğru! Saatte doksan kilometre ile gidiyorsan kırk beş metre, yüz yirmi ile gidiyorsan altmış metre bırakman gerekir. Sınavda hız seksen ise kırk, yüz ise elli, yetmiş ise otuz beş metre. Hesap hep hızın yarısıdır.

MertMetre ölçmek için yanımda cetvel taşımıyorum ama.

ElifGerek yok. Bu mesafe aracının iki saniyede alacağı yol kadar da olabilir. Öndeki araç bir noktayı geçtikten sonra seksen sekiz, seksen dokuz diye saymak yaklaşık iki saniye sürer. Sınav sorularında da geçen pratik bir yöntemdir.

MertSeksen sekiz, seksen dokuz. Aklımda kalır. Peki takip mesafesi neden bu kadar önemli?

ElifArkadan çarpma kazalarının başlıca nedenlerinden biri takip mesafesine uyulmamasıdır.

MertPeki tehlikeli madde taşıyan araçlarda aynı şey mi?

ElifHayır, onlarda ayrı bir kural var. Tehlikeli madde taşıyan araçların sürücüleri yerleşim birimleri dışındaki karayollarında diğer araçları en az elli metre mesafeden izlemek zorundadır.

MertSaatte altmış ile giden bir tehlikeli madde aracı için yarısı, yani otuz metre olur.

ElifTuzak! Sınavda saatte altmış kilometre ile giden böyle bir araç için doğru cevap otuz değil elli metredir.

MertAnladım, elli. Duraklarken de bir şey var mı?

ElifBu araçlar duraklarken de aralarında yirmi metre bırakır.

MertPeki konvoy? Kol hâlinde giden araçlar.

ElifKol veya grup hâlinde, yani konvoy hâlinde giden araçlar arasında kendilerini geçmek isteyen araçların güvenle girebileceği kadar açıklık bulunur. Bu açıklık, takip mesafesinden az olmamalıdır.

MertPeki fren mesafesi nedir?

ElifFrene basıldığı andan aracın durmasına kadar geçen sürede alınan yoldur. Hız arttıkça fren mesafesi de artar.

MertAma bazen hız arttıkça araç frene daha çok tepki veriyor, mesafe azalır gibi geliyor.

ElifYanlış! Hız arttıkça fren mesafesi de artar, azalmaz. Yolda su birikmesi, buz ya da kar, lastiklerin durumu, aracın yük durumu ve yolun eğimi de fren mesafesini etkiler.

MertYolun genişliği? Geniş yolda frenin daha uzun olması gerek.

ElifHayır. Yolun genişliği fren mesafesini etkileyen bir faktör değildir.

MertPeki durma mesafesi?

ElifSürücünün tepki süresinde aldığı yol ile fren mesafesi toplanınca durma mesafesi ortaya çıkar. Bu yüzden ıslak ve kaygan zeminde takip mesafesini artırmalısın. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Sınavda puan kaybettiren tuzakları tek tek sayıyoruz. Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Cetvelim yok ama hesap makinem var: hızın yarısı.

ElifBir: hızı ayarlarken görüş, yol, hava, trafik, yük ve araç cinsi sayılır. Muayene tarihi sayılmaz.

Mertİki: otoyolda otobüs ve minibüs en çok yüz. Bölünmüş yolda otobüs doksan, otomobil yüz on kilometredir.

ElifÜç: tehlikeli madde bölünmüş yolda altmış. Moped yerleşimde otuz. Traktör yerleşimde yirmi kilometre. Motosiklette en çok bir yolcu.

MertDört: sayılara dikkat. Römorkta eksi on, bozuk frenli aracı çekerken on beş, otoyol asgari hızı kırk kilometredir.

ElifBeş: hız seksen ise kırk, yüz ise elli, yetmiş ise otuz beş metre. Hesap hep hızın yarısıdır.

MertAltı: konvoyda araçlar arasında, onları geçmek isteyen araçların güvenle girebileceği kadar açıklık bırakılır.

ElifYedi: "hız arttıkça fren mesafesi azalır" yanlıştır. Yolun genişliği fren mesafesini etkilemez. Harika! Bölümü tek cümleyle özetlesene.

MertHızı yola göre ayarlıyorum, takip mesafesi hızın yarısı kadar, fren mesafesi de hız arttıkça artıyor; muayene tarihi ise hız ayarında etken değil.

ElifTam isabet. Bir sonraki bölümde şerit, geçme ve dönüş kurallarını konuşacağız.

MertGeçme kuralları mı? Tamam, bu sefer aceleye getirmeyeceğim.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!