Kanama ve turnike

ElifMert, bir kazada kanayan bir yara gördün. Aklına gelen ilk şey ne olsun?

MertPanik yapmamak! Ya da en azından panik yaptığımı belli etmemek.

Elifİyi bir başlangıç ama bugün tam tarifini vereceğiz. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz kanama ve turnike.

MertKanama dediğin tam olarak ne?

ElifDamar bütünlüğünün bozulup kanın damar dışına akması. Kanın aktığı yere göre dış, iç ve doğal deliklerden olan kanamalar var.

MertDoğal delik derken?

ElifKulak, burun, ağız, anüs ve üreme organlarından olan kanamalar doğal delik kanamasıdır. Damara göre ise üç tür var.

MertHangileri?

ElifAtardamar kanaması açık renklidir, kalp atımıyla uyumlu olarak kesik kesik fışkırır ve kısa sürede çok kan kaybettirir. Toplardamar kanaması koyu renklidir. Kılcal damar kanaması en ince damarlardan olan kanamadır.

MertSınavda "fışkıran kanama hangisi" diye sorarlarsa?

ElifAçık renkli, kalp atımıyla kesik kesik fışkıran kanama atardamar kanamasıdır. Sızıntı şeklinde ya da fışkırmadan akan değil.

MertDış kanamada ilk adımım ne?

Elifİlk ve en önemli adım, kanayan yerin üzerine temiz bir bezle doğrudan bası yapmak. Bası sabit ve kesintisiz olmalı. Sağlık Bakanlığı rehberi en az beş dakika der.

MertBez kana bulanırsa yenisini koyayım diye bezi çıkarırım.

ElifYanlış! Bez kana bulanırsa kaldırmazsın. Üstüne bir bez daha koyup basıya devam edersin.

MertPeki bandaj?

ElifGerekirse bezi basınçlı bandajla sabitlersin ama bandaj dolaşımı kesecek kadar sıkı olmamalı. Eğitim kitabı kanayan bölgenin yukarıda tutulmasını anlatır.

MertBen kanayan yeri aşağı indirip sıcak uygulama yapardım.

Elifİkisi de hata. Kanayan yeri aşağıya indirmek hatalı sayılır. Yaraya sıcak uygulama da yapılmaz. Sınavda dış kanamada hatalı uygulama bunlar, doğrusu temiz bezle bastırmak.

MertDoğrudan baskı yetmezse?

ElifKanayan yere en yakın üstteki atardamar noktasına da baskı uygulanır diye anlatılır. Bunlar baskı noktaları. Köprücük kemiği üzeri, koltuk altı, kolun üst bölümü, kasık ve uyluk. Kitapta boyun yani şah damarı da sayılır.

MertBoyna da basıyorum o zaman.

ElifHayır. Boyun noktasını kitapta görsen de gerçek olayda kullanmazsın. Sınavda omuz ve koldaki kanamada köprücük kemiğinin iç kısmı, bacak kanamasında kasık sorulur.

MertBaskı noktası doğrudan basının yerine geçiyor mu?

ElifGeçmez, onu en fazla destekler. Avrupa Resüsitasyon Konseyi ise baskı noktalarını önermez. Gerçek bir olayda önce yaraya doğrudan bası yaparsın, yetmezse turnike uygularsın.

MertTurnike nedir tam olarak?

ElifTurnike, yani boğucu sargı, kanamayı durdurmanın en son seçeneğidir. Doğrudan baskı ve basınçlı bandajla durdurulamayan, hayatı tehdit eden kol ya da bacak kanamalarında uygulanır.

MertBaşka ne zaman?

ElifUzuv kopmasında ve çok yaralının olduğu ortamda tek ilk yardımcıysan. Kol ve uyluk gibi tek kemikli, kanamaya en yakın ve derisi sağlam bölgeye uygulanır.

MertBacakta nereye?

ElifDiz ile kalça arasına. Sınavda çift kemikli bölge yanlıştır.

MertMalzeme olarak tel, ip, lastik olur mu? Elimde ip var.

ElifHayır. Tel ya da ip gibi kesici malzeme kullanılmaz. Kitaba göre genişliği en az sekiz ile on santimetre olan geniş bir kumaş tercih edilir. Kanama durunca daha fazla sıkılmaz.

MertTurnike uyguladım. Sonra?

ElifBunu kayda geçirirsin. Uygulama saatini yazarsın. Birden fazla yaralı varsa yaralının alnına ya da üzerine turnike veya T harfi yazılır.

MertÜstünü örteyim de kimse görmesin.

ElifYanlış. Turnike görünür kalmalı. Üstünü örtmezsin, sağlık ekibi gelene kadar da gevşetmez ya da açmazsın. Yaralıyı devrederken turnike uygulandığını mutlaka söylersin.

MertUzuv koptuysa parçayı ne yapıyorum? Yıkayayım mı?

ElifYıkamazsın. Temiz bezle sarıp su geçirmez bir torbaya koyarsın. Torbayı, bir ölçek suya iki ölçek buz konulmuş ikinci bir torbaya yerleştirirsin. Yani buzla doğrudan temas etmez.

MertNe kadar sürede ulaştırıyorum?

ElifYaralıyla aynı araçta en geç altı saatte sağlık kuruluşuna ulaştırırsın.

Mertİç kanamaya da değinelim.

Elifİç kanama gözle görülmez. Şiddetli darbe, kırık ya da silahla yaralanma sonrası şok belirtileri varsa düşünülür. Kazazedeyi hareket ettirmez, üzerini örtüp ısı kaybını önler, ağızdan hiçbir şey vermez, yaşam bulgularını izler ve yüz on ikiyi aratırsın.

MertSusamıştır diye bol sıvı versem?

ElifAğzından bol sıvı vermek yanlıştır. Burun kanamasında ise kişi oturtulur, baş hafifçe öne eğilir ve burun kanatları sıkılır.

MertBaşını geriye atsam?

ElifBaşı geriye atmak yanlıştır. Burundan değil ağızdan nefes alması söylenir. Sınavda burun kanatları on ile on beş dakika sıkılır.

MertKulak kanamasında kulağı tıkamak mantıklı geliyor.

ElifKulağı tıkamazsın. Temiz bezle kapatırsın. Bilinç kapalıysa kanayan kulak üstüne yan yatırırsın. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Mert, hazır mısın?

MertHazırım. İpi geri koydum.

ElifBir: açık renkli, kalp atımıyla kesik kesik fışkıran kanama atardamar kanamasıdır. Sızıntı şeklinde ya da fışkırmadan akan değil.

Mertİki: dış kanamada hatalı uygulama kanayan bölgeyi aşağıya indirmek ve sıcak uygulamadır. Doğru olan temiz bezle bastırmaktır.

ElifÜç: omuz ve koldaki kanamada basınç köprücük kemiğinin iç kısmına uygulanır. Kasık bacak kanamasının baskı noktasıdır.

MertDört: bacakta turnike bölgesi diz ile kalça arasıdır. Çift kemikli bölge ya da tel, lastik, ip yanlıştır.

ElifBeş: turnikeli yaralının alnına T yazılır, turnike örtülmez. Güncel rehbere göre ekip gelene kadar gevşetilmez.

MertAltı: iç kanamada ağızdan sıvı verilmez. Kulak kanamasında kulak tıkanmaz. Burun kanatları on ile on beş dakika sıkılır.

ElifHarika! Bölümü tek cümleyle özetler misin?

MertÖnce temiz bezle doğrudan bası, yetmezse turnike; turnike görünür kalır, alnına T yazılır, ekip gelene kadar gevşemez.

ElifÇok güzel. Bir sonraki bölümde şok ve ciddi yaralanmaları konuşacağız.

MertŞok mu? Ben şu an biraz şaşkınım zaten.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!