Şok ve ciddi yaralanmalar

ElifMert, günlük hayatta "şok oldum" dersin ya, o anki hâlin sence tıbbi şok mu?

MertBen fatura görünce şok oluyorum Elif. Ama sanırım bu başka bir şok.

ElifÇok başka. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz şok ve ciddi yaralanmalar.

MertTıbbi şok nedir peki?

ElifŞok, kalp ve damar sisteminin yaşamsal organlara yeterli kan gönderememesiyle ortaya çıkan, tansiyon düşüklüğüyle seyreden ani bir dolaşım yetmezliğidir.

MertKaç türü var?

ElifNedenine göre dört tür anlatılır: kalp kökenli, sıvı kaybına bağlı, zehirlenmeye bağlı ve alerjik.

MertBelirtileri neler? Şokta tansiyon yükselir sanıyordum.

ElifYanlış, şokta tansiyon yükselmez, düşer. Belirtiler hızlı ve zayıf nabız, hızlı ve yüzeysel solunum, soğuk, soluk ve nemli cilt, huzursuzluk ve bilinç seviyesinde azalma.

MertSınavda "şok belirtisi değildir" diye sorarlarsa?

ElifCevap tansiyon artışı, bilinç seviyesinin artması ya da ciltte ısı artışı ve kuruluk.

MertŞokta ilk yardım nasıl?

ElifŞoktaki kazazedeyi sırtüstü yatırır ve hava yolunu açık tutarsın. Bunlar ilk adımlar. Kanama varsa hemen durdurursun.

MertSonra bacaklarını kaldırıyorum, değil mi?

ElifBacaklarının altına çarşaf, battaniye ya da kıvrılmış giysi koyarak bacakları yaklaşık otuz santimetre yukarı kaldırırsın. Buna şok pozisyonu denir.

MertKaynak bir şey demiş mi bu konuda?

ElifAvrupa Resüsitasyon Konseyi iki bin yirmi beş bacak kaldırmayı rutin önermiyor. Ancak Bakanlık kaynaklarında ve sınavda şok pozisyonu uygulanır.

MertYani sınav için şok pozisyonu var.

ElifAynen. Sıkan giysileri gevşetir, üzerini örter ama aşırı ısıtmazsın, yüz on ikiyi aratırsın. Yaşam bulgularını iki ile üç dakikada bir kontrol edersin.

MertSu verebilir miyim?

ElifAğızdan bir şey vermezsin. Kusuyorsa yan çevirirsin. Sınavda şok pozisyonunun amacı beyne yeterli kan gitmesidir. Millî Eğitim Bakanlığı iki bin yirmi altı sorularında bacaklar otuz ile altmış derece kaldırılır.

MertŞok pozisyonu herkese uygun mu?

ElifHayır. Burnundan ya da kulağından kanaması olanlarda sakıncalıdır. Bu bulgu kafatası tabanı kırığına işaret edebilir. Bacakların yukarı kaldırılması kafa içi basıncı artırarak durumu ağırlaştırabilir.

MertBaşka kimlerde verilmez?

ElifBaş yaralanması, göğüs ağrısı ya da göğüs yaralanması olan kazazedeye de verilmez. Omurga yaralanması ya da bacak kırığı gibi travma şüphesinde de bacaklar kaldırılmaz. Avrupa Resüsitasyon Konseyi bacak kaldırmayı yalnızca travma bulgusu olmayanlar için anlatır.

MertGöğüs yaralanmasında solunum rahat olsun diye ne yapıyoruz?

ElifYarı oturur pozisyon tercih edilir.

MertŞimdi yaralara geçelim.

ElifYara, bir travma sonucu deri ya da mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Derinin koruyuculuğu bozulduğu için enfeksiyon riski artar.

MertÇeşitleri var mı?

ElifKesik yaralar bıçak, cam gibi kesici aletlerle oluşur. Taş, yumruk ya da sopa gibi cisimlerin şiddetle çarpmasıyla oluşan yaralara ezikli yara denir.

MertDelici yaralar?

ElifUzun ve sivri aletlerle oluşur. Dokular üzerindeki çekme etkisiyle meydana gelenlere ise parçalı yara denir. Ağrı, kanama ve yara kenarının ayrılması ortak belirtilerdir.

MertYarada ne yapıyorum?

ElifÖnce yaşam bulgularını değerlendirir, kanamayı durdurur ve yaranın üzerini temiz bir bezle kapatırsın. Yara içini kurcalamazsın. Yarayı nemli temiz bir bezle örtüp bandajlarsın.

MertYaraya bir şey saplanmışsa çıkarıp temizlerim.

ElifYanlış! Saplanan cisim çıkarılmaz. Çıkarılırsa kanama ve doku hasarı artar. Cismi çıkarmadan etrafına gazlı bez yerleştirerek sabitlersin. Yüz on ikiyi aratır ve kazazedeyi vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna ulaştırırsın.

MertBaşka bir şey var mı?

ElifTetanos konusunda uyarırsın. Kenarları birleşmeyen, kanaması durdurulamayan, delici ve ısırık yaraları ciddi yaralanmadır.

MertDelici göğüs yaralanmasında ne yapıyoruz?

ElifBilinci açık kazazede yarı oturur pozisyona getirilip yarasının olduğu tarafa doğru eğilir. Sağlık Bakanlığı kitabı yaranın naylona sarılmış bir bezle, bir ucu açık kalacak şekilde örtülmesini anlatır. Amaç hava çıkışını engellememektir.

MertAvrupa kaynakları ne diyor?

ElifAvrupa Resüsitasyon Konseyi iki bin yirmi beş ise yarayı kapatmamayı, hava çıkışını serbest bırakmayı önerir.

MertDelici karın yaralanmasında organ dışarı çıkmışsa içeri sokayım.

ElifAsla! Dışarı çıkan organlar içeri sokulmaz. Üzerine geniş, nemli ve temiz bir bez örtülür. Bilinci yerindeyse kazazede sırtüstü, bacakları bükülü yatırılır ve üzeri örtülür.

MertPeki sıcak sabunlu suyla yıkasam?

ElifHayır. Sıcak sabunlu suyla yıkamak yanlıştır. Hem göğüs hem karın yaralanmasında ağızdan yiyecek ya da içecek verilmez, yaşam bulguları sık izlenir ve yüz on iki aranır.

MertKafatası ve omurga yaralanmasına geçelim.

ElifNedenleri yüksekten düşme, otomobil ya da motosiklet kazaları, spor ve iş kazaları. Belirtiler bilinç değişikliği, hafıza kaybı, baş, boyun ve sırtta ağrı, elde ve parmaklarda karıncalanma ya da his kaybı.

MertBaşka?

ElifKulak ve burundan kan ya da sıvı gelmesi ile göz çevresinde morluk. Omurga yaralanmasında felç, omuriliğin baskı altında kalması ya da zedelenmesi sonucu oluşur.

MertBelirti yoksa yaralanma yoktur diyebilir miyim?

ElifHayır. Hiçbir belirti olmasa bile tüm düşmeleri, trafik kazalarını ve bilinci kapalı kişileri bu yaralanma var sayarsın.

Mertİlk yardımı nasıl yapıyorum?

ElifBilinç ve yaşam bulgularını kontrol eder, hemen yüz on ikiyi aratırsın. Bilinci açıksa kazazedenin hareket etmemesini sağlarsın. Baş, boyun ve gövde ekseni bozulmaz. Çünkü gereksiz hareket omurilikte kalıcı hasara yol açabilir.

MertKazazede iyiyim derse yürütebilir miyim?

ElifYürütmezsin. Yalnız yangın ya da patlama gibi bir tehlike varsa kazazedeyi düz pozisyonda sürükleyerek uzaklaştırırsın. Yardım gelince sedyeye eksen korunarak alınır. Yalnız bırakmaz, yapılanları ekibe bildirirsin. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Faturaların şokunu atlattım.

ElifBir: şok belirtisi değildir diye sorulursa cevap tansiyon artışı, bilinç seviyesinin artması ya da ciltte ısı artışı ve kuruluktur.

Mertİki: şok pozisyonunun amacı beyne yeterli kan gitmesidir. Millî Eğitim Bakanlığı iki bin yirmi altı sorularında bacaklar otuz ile altmış derece kaldırılır.

ElifÜç: şok pozisyonu vermek sakıncalı olan kazazede, burnundan ve kulağından kanaması olandır.

MertDört: taş, yumruk ya da sopa ezikli yaradır. Dokular üzerinde çekme etkisi parçalı yaradır.

ElifBeş: saplanan cisim çıkarılmadan tespit edilir, kazazede hastaneye sevk edilir. Cismi çıkarmak ya da yara içini kurcalamak yanlıştır.

MertAltı: delici göğüste yarı oturur pozisyon. Delici karında organları içeri sokmak, sıcak sabunlu suyla yıkamak ya da içecek vermek yanlıştır.

ElifYedi: geçici hafıza kaybı, burun kanaması, göz bebeği farkı baş yaralanmasını gösterir. Omurgada felç omuriliğin zedelenmesinden olur.

MertSekiz: kafatası ve omurga ilk yardımında doğru olan baş, boyun, gövde eksenini korumaktır. Yalnız bırakmak ya da yürütmek yanlıştır.

ElifHarika! Bölümü tek cümleyle özetler misin?

MertŞokta tansiyon düşer, burun ve kulaktan kanaması olana şok pozisyonu yok, saplanan cisim çıkmaz, omurgada ekseni koru.

ElifÇok güzel. Bir sonraki bölümde kırık, çıkık, burkulma ve taşımayı konuşacağız.

MertTaşıma mı? Ben evde bile kanepeden tek başıma kalkamam.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!