Kırık, çıkık, burkulma ve taşıma

ElifMert, taşınma gününde kanepeyi nasıl kaldırdığını hiç düşündün mü?

MertDüşünmedim, ben kanepeyi hep arkadaşlara kaldırtırım.

ElifBugün sırtını da koruyacağız. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz kırık, çıkık, burkulma ve taşıma.

MertÖnce kırıkla başlayalım. Kırık dediğimiz şey ne?

ElifKemik bütünlüğünün bozulması. Deri sağlamsa kapalı kırık, deri bütünlüğü bozulmuşsa açık kırık denir.

MertAçıkta bir fark var mı?

ElifAçık kırıkta kanama ve enfeksiyon riski her zaman vardır. Sınavda açık kırıkta deri bütünlüğünün bozulduğunu ve kırık bölgenin hareketsiz hale getirildiğini bil.

MertKırık varsa önce kemiği düzeltmem lazım, değil mi? Kemik eğri duruyor.

ElifHayır! Kırığı ya da kırık şüphesini bulunduğu şekilde, hareket ettirmeden tespit edersin. Bozulmuş şekli düzeltmeye çalışmazsın.

MertTespit için ne kullanıyorum?

ElifTespit malzemesi kırığın altındaki ve üstündeki eklemleri içine almalı. Önce yumuşak malzemeyle kaplanmalı. Açık kırıkta önce yarayı temiz bezle kapatırsın. Ağızdan da bir şey vermezsin. Ön kol kemiği kırığında atel ve kol askısı kullanılır.

MertÇıkık nedir? Kırıkla aynı şey mi?

ElifHayır. Çıkık, zorlama, çarpma ya da düşme sonucu eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır. Genellikle şekil bozukluğu görülür.

MertHer yerde olur mu?

ElifÇıkık yalnızca hareketli eklem yerlerinde olur. Kafatası gibi oynamaz eklemlerde olmaz.

MertPeki çıkığı hemen yerine oturtayım. Filmlerde hep öyle yapıyorlar.

ElifYanlış! Çıkığı yerine oturtmaya çalışmak yanlıştır. Bu girişim damar ve sinirlere zarar verebilir.

MertDoğrusu ne?

ElifEklem bulunduğu şekilde tespit edilir. Bölgenin nabzı, deri rengi ve ısısı kontrol edilir. Buz kullanılacaksa deriye doğrudan değdirilmez ve en fazla yirmi dakika uygulanır.

MertBurkulma çıkıktan nasıl ayrılıyor?

ElifBurkulma, eklem yüzeylerinin anlık olarak ayrılıp kendiliğinden yerine dönmesidir. Sınavda eklem yüzeylerinin kalıcı ayrılması çıkık, anlık ayrılması burkulmadır.

MertBelirtileri neler?

ElifAğrı, kızarma, şişlik ve işlev kaybı. Ağrı hareketle azalmaz, artar.

MertHareket ettirdikçe açılır diye düşünürdüm. Hatta masaj yapardım.

ElifYanlış. Bölgeyi sürekli hareket ettirmek, masaj yapmak ya da turnike uygulamak yanlıştır. Burkulan eklem sıkıştırıcı bir bandajla tespit edilir. Şişliği azaltmak için bölge yukarı kaldırılır. Buz deriye doğrudan değdirilmeden ve en fazla yirmi dakika uygulanır.

MertŞimdi taşımaya geçelim. Taşırken ilk yardımcıya dikkat etmem gereken kural ne?

ElifKazazedeyi taşırken ilk yardımcı kendi sağlığını riske atmamalıdır. Kazazedeye yakın durur, uzun ve kuvvetli kas gruplarını kullanır, dizlerini ve kalçanı bükerek kalkarsın.

MertAğırlığı karın kaslarına vermek mantıklı geliyor.

ElifHayır. Kalkarken ağırlığı karın kaslarına değil kalça kaslarına verirsin. Kazazede baş, boyun ve gövde ekseni esas alınarak en az altı destek noktasından kavranır.

MertYürürken?

ElifAni dönme ve bükülmelerden kaçınır, yavaş ve düzgün adımlarla yürürsün. Kazazede mümkün olduğunca az hareket ettirilir.

MertPeki acil durumda nasıl taşıyoruz?

ElifAcil taşıma, yangın ya da patlama gibi olağanüstü bir tehlike varsa kazazedeyi güvenli yere almak içindir. Yürüyemeyen ya da bilinci kapalı kişiler tek ilk yardımcıyla itfaiyeci yöntemiyle omuzda taşınır.

MertNeden omuzda?

ElifKolun boşta kalması merdiven gibi yerlerden destek almayı kolaylaştırır. Çok kilolu kişilerde, enkaz altı ve tünel gibi dar, basık yerlerde sürükleme seçilir.

MertSürüklemeyi nasıl yapıyorum?

ElifAyak bileklerinden ya da koltuk altından. Altın beşik yöntemi ise iki ilk yardımcıyla, bilinci açık ve ciddi yaralanması olmayan kazazedede kullanılır.

MertSırada Rentek manevrası var. Nedir bu?

ElifAraç içindeki kazazedeyi omuriliğe zarar vermeden çıkarma yöntemi. Solunum durması, yangın tehlikesi ya da patlama gibi hayati bir tehlike varsa uygulanır.

MertKazazede araçtaysa her zaman çıkarırım.

ElifHayır. Tehlike yoksa sıkışmamış kazazede sağlık ekibi gelene kadar araçta bırakılır.

MertPeki tehlike varsa adımlar?

ElifAraç devrilecek gibi sallanıyorsa önce aracı sabitlersin. Sonra bilinci kontrol eder, yüz on ikiyi aratır ve göğüs hareketlerine bakarak solunumu izlersin.

MertSonra?

ElifAyaklarının pedala sıkışmadığından emin olur, emniyet kemerini açarsın. Yan taraftan yaklaşıp kolunu ve çenesini kavrayarak boynunu sabitlersin.

MertÇıkarırken?

ElifBaş, boyun ve gövdeyi aynı hizada tutarak kazazedeyi araçtan çekersin.

MertOmurga yaralanmasında nasıl taşıyoruz?

ElifÖnce belirtilere bak. Baş, boyun ve sırtta ağrı, kol ve bacaklarda hareket kaybı ya da karıncalanma, burun ve kulaktan kan veya sıvı gelmesi omurga yaralanmasını düşündürür.

MertOlay yeri güvenliyse?

ElifKazazedeyi hareket ettirmeden sağlık ekibini beklersin. Güvenli değilse baş, boyun ve gövde ekseni bozulmadan düz pozisyonda sürükleyerek güvenli alana alırsın.

MertBattaniyeyle kaldırsak olmaz mı?

ElifHayır. Omurgasında kırık olan kazazede kesinlikle sedyeyle ve vücut ekseni bozulmadan taşınmalıdır. Sedyeye alırken omurilik yaralanmasında karşılıklı durarak kaldırma, döndürmek gerekirse kütük yuvarlama tekniği kullanılır. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Dizlerimi büküp kalkmaya hazırım.

ElifBir: açık kırıkta deri bütünlüğü bozulur, kanama ve enfeksiyon riski vardır. Kırık bölge hareketsiz hale getirilir.

Mertİki: eklem yüzeylerinin kalıcı ayrılması çıkık, anlık ayrılması burkulmadır. Çıkıkta doğru uygulama nabız, deri rengi ve ısı kontrolüdür.

ElifÜç: burkulma belirtisi değildir diye sorulursa cevap hareketle azalan ağrıdır. Hatalı uygulama bölgeyi hareket ettirmektir.

MertDört: taşıma kuralı olmayanlar kendi sağlığını riske atmak, ağırlığı karın kaslarına vermek, kazazedeyi çok hareket ettirmektir.

ElifBeş: yürüyemeyen ya da bilinci kapalı, tek ilk yardımcı itfaiyeci yöntemidir. İri yapılı ya da dar yer sürükleme yöntemidir.

MertAltı: Rentek, solunum durması, yangın ve patlama tehlikesinde omuriliği koruyarak yaralıyı araçtan çıkarmak için yapılır.

ElifYedi: omurgasında kırık olan kazazede kesinlikle sedyeyle taşınır. Amaç sinir zedelenmesine bağlı felci önlemektir. Harika! Bölümü tek cümleyle özetler misin?

MertKırığı da çıkığı da düzeltmeye çalışma, bulunduğu şekilde tespit et; taşırken kendini koru, omurgada sedye şart.

ElifÇok güzel. Bir sonraki bölümde bilinç bozuklukları ve ani rahatsızlıkları konuşacağız.

MertBayılma, sara... Bu da önemli görünüyor.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!