Bilinç bozuklukları ve ani rahatsızlıklar

ElifMert, bu dersin son bölümüne geldik. Sabah kalkınca gözünün önünde yıldızlar uçuştuğu oldu mu hiç?

MertÇok oldu! Kahvaltı yapmadan merdiveni koşarak çıkınca. Ama hemen kendime geldim.

ElifGüzel, bugünkü konumuza tam uyuyor. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz bilinç bozuklukları ve ani rahatsızlıklar.

MertBayılma ile komayı hep karıştırıyorum. Birbirinden farkı ne?

ElifBayılma, beyne giden kan akışının geçici olarak azalmasıyla ortaya çıkan kısa süreli, yüzeysel ve geçici bir bilinç kaybıdır. Kendiliğinden düzelir.

MertBelirtileri neler?

ElifBaş dönmesi, yüzde solgunluk, terleme ve hızlı, zayıf nabız.

MertKoma ne durumda?

ElifKoma, bilinç kaybının en ileri durumudur. Kişi çevresiyle bağlantısını tamamen kaybeder, hiçbir uyarana tepki vermez.

MertBaşka ne oluyor komada?

ElifYutkunma ve öksürük gibi refleksler azalır ya da kaybolur. Kişi idrarını ya da gaitasını kaçırabilir. Sınavda kısa süreli geçici bilinç kaybı bayılma, en ileri bilinç kaybı komadır.

MertBayılan birine ilk yardım nasıl?

ElifSıkan giysilerini gevşetir ve solunum yolu açıklığını kontrol edersin. Sırtüstü yatırıp ayaklarını yukarı kaldırırsın. Böylece beyne kan gitmesi kolaylaşır.

MertEtraf kalabalık olursa?

ElifEtraftaki meraklıları uzaklaştırırsın. Kusması varsa yan yatış pozisyonunda tutarsın. Sırtüstü ya da dik oturuş boğulma riskini artırır.

MertBayılanı kendine gelince hemen bir bardak soğuk su içirsem iyi gelir.

ElifYanlış. Bayılan ya da yeni kendine gelen kişiye soğuk içecek bile vermezsin.

MertÖzel bir durum var mı?

ElifHamileliğin geç döneminde bayılan kişi sol tarafına yatırılır. Baş yaralanması sonrası bayılan kişi kendine gelse bile mutlaka bir sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir.

MertSınavda bayılmada doğrular?

ElifGiysileri gevşetmek, hava yolunu kontrol etmek ve şok pozisyonu doğru. Soğuk içecek vermek yanlış. Kusmada yan yatış.

MertPeki komadaki kazazedede?

ElifSolunum ve nabzı kontrol eder, sıkan giysileri gevşetir, ağız içinde yabancı cisim olup olmadığına bakarsın. Solunumu varsa ve başka yaralanması yoksa yarı yüzükoyun yan yatış pozisyonunu, yani koma pozisyonunu verirsin.

MertBacaklarını kaldırsam, bayılmada olduğu gibi?

ElifHayır. Sınavda komadaki kazazedeye verilecek pozisyon yarı yüzükoyun yan pozisyondur. Şok pozisyonu ya da yarı oturuş değil.

MertKoma pozisyonu ne işe yarıyor?

ElifKusmuğun akciğere kaçmasını önler ve dilin geriye kaymasını engeller. Yutkunma refleksi azaldığı için ağızdan yiyecek ya da içecek vermek boğulmaya yol açabilir.

MertSonra?

ElifYüz on ikiyi arar ve ekip gelene kadar yanında kalırsın. Solunum durursa temel yaşam desteğine başlarsın.

MertSara krizine geçelim. Sara nedir?

ElifSara krizi, beyindeki hücrelerin kontrol edilemeyen, ani ve aşırı boşalmalarıyla ortaya çıkar.

MertKrizde elimi çeneye atıp ağzını açmam lazım, dilini yutmasın.

ElifYanlış! Kilitlenmiş çenesini zorla açmaya çalışmazsın. Kol ve bacaklarını da bağlamazsın.

MertO zaman ne yapıyorum?

ElifÇevresindeki tehlikeli eşyaları uzaklaştırır, başının altına yumuşak bir malzeme koyar ve krizin kendiliğinden geçmesini beklersin. Ağzından bir şey vermez, soğan ya da kolonya koklatmazsın.

MertKriz yol ortasında olursa?

ElifÖnce trafik akışını keserek güvenliği sağlarsın. Sonra sıkan giysileri gevşetir, kusmaya karşı tedbirli olur ve yüz on ikiyi ararsın.

MertPeki sarada şekerli içecek verilir mi? Hani şekeri düşmüştür diye.

ElifSarada şekerli içecek vermek yanlış. Doğru olan krizin kendiliğinden geçmesini beklemektir.

MertAteşli havale nedir, ne yapılır?

ElifAteşe bağlı havalede yüz on iki aranır. Çocuk derlenme pozisyonuna alınır ve ağzına bir şey verilmez.

MertAteşi düşürmek için ne yapıyoruz?

ElifGiysileri çıkarılıp ıslak havluya ya da çarşafa sarılır. Ateş düşmezse oda sıcaklığındaki suya sokulur.

MertBuz çok iyi soğutur. Karnına ve göğsüne koyarım.

ElifHayır. Karın ve göğüs üzerine doğrudan buz konulması ya da buzlu suya sokmak hatalıdır. Doğrusu oda sıcaklığındaki suyla ateşi düşürmektir.

MertKan şekeri düşüklüğü?

ElifBelirtileri terleme, hızlı nabız, titreme ve ani açlık. Bilinç açık ve kusma yoksa şekerli içecek verilir.

MertBilinci kapalıysa?

ElifBilinç kapalıysa ağızdan bir şey verilmez ve yüz on iki aranır.

MertSon konu göğüs ağrısı.

ElifGöğüste kuvvetli ağrının en sık nedenleri kalp spazmı ve kalp krizidir. Kalp spazminde ağrı genellikle göğüs ortasında başlar. Kollara, boyuna, sırta ve çeneye yayılabilir. Yaklaşık beş ile on dakika sürer ve dinlenmekle geçer.

MertKalp krizinde?

ElifAğrı daha şiddetli ve uzun sürelidir. İkisinde de nefes alıp vermek ağrının şiddetini değiştirmez.

MertNe yapıyoruz?

ElifGöğüs ağrısı olan kazazedeyi dinlendirir, sakinleştirir ve yarı oturur pozisyona getirirsin. Kendi ilacı varsa almasına yardım eder, yüz on ikiyi ararsın.

MertBiraz yürütsek, hareket etse açılır mı?

ElifHayır. Egzersiz yaptırmazsın. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Bu sefer kahvaltı da yaptım.

ElifBir: kısa süreli geçici bilinç kaybı bayılma, en ileri bilinç kaybı komadır. Komada yutkunma ve öksürük refleksleri azalır.

Mertİki: bayılana giysileri gevşetmek, hava yolunu kontrol etmek ve şok pozisyonu doğrudur. Soğuk içecek vermek yanlıştır. Kusmada yan yatış.

ElifÜç: koma hâlindeki kazazedeye verilecek pozisyon yarı yüzükoyun yan pozisyondur. Şok pozisyonu ya da yarı oturuş değil.

MertDört: sarada doğru olan krizin kendiliğinden geçmesini beklemektir. Çeneyi zorla açmak, bağlamak, şekerli içecek vermek yanlıştır.

ElifBeş: ateşli havalede hatalı uygulama karın ve göğse doğrudan buz koymaktır. Doğru olan oda sıcaklığındaki suyla ateşi düşürmektir.

MertAltı: göğüs ağrısında yarı oturur pozisyon verilir. Egzersiz yaptırmak ve ilacı engellemek yanlıştır.

ElifHarika! Bölümü tek cümleyle özetler misin?

MertBayılmada ayaklar yukarı, komada yan yatış, sarada bekle, göğüs ağrısında yarı oturur.

ElifÇok güzel. Bu dersin sonuna geldik. İlk yardımın temellerinden bilinç bozukluklarına kadar hepsini konuştuk.

MertArtık dolaptaki ağrı kesiciye bakmadan, önce kendi güvenliğimi düşünerek başlıyorum. Teşekkürler Elif!

ElifBen teşekkür ederim, hepinize. İyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!