Öfke ve öfke yönetimi

ElifMert, sana bir soru. Trafikte biri önüne kırdığında ne yaparsın?

MertBen mi? Hiçbir şey yapmam Elif. Sadece... kornaya biraz yaslanırım. Belki biraz da selektör. Bir de camı açıp güzel bir konuşma yaparım.

ElifTamam, bugünkü bölüm tam senin için. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz öfke ve öfke yönetimi.

MertÖfke mi? Ben gayet sakin bir insanım ya. Sadece trafikte biraz... duygusalım.

ElifBakalım bölüm sonunda ne diyeceksin. Önce şuradan başlayalım: öfke bedende nasıl görünür? Öfkelendiğinde vücudun hemen tepki verir. Yüzün kızarır, kaşların çatılır, yumrukların sıkılır.

MertDur dur, bu tarif tanıdık geldi. Geçen hafta aynaya baktığımda gördüğüm tablo bu.

Elifİşte bunların adı fizyolojik tepki. Yani öfkenin bedende ortaya çıkardığı tepkiler.

MertPeki kontrollü davranmak? O da bir tepki değil mi?

ElifÇok güzel bir yere geldin, çünkü sınav tam burada seni yakalamaya çalışıyor. Kontrollü davranmak öfkenin tepkisi değildir. O, bu tepkileri yönetebildiğinde ortaya çıkan sonuçtur.

MertYani yüz kızarması, kaş çatma, yumruk sıkma öfkenin tepkisi... kontrollü davranmak ise başarı hikâyesi.

ElifAynen öyle! Sınavda "hangisi öfkenin fizyolojik tepkilerinden biri değildir" diye sorulursa cevap: kontrollü davranmak.

MertNot ettim. Peki öfke sürüşü gerçekten bozuyor mu, yoksa bu biraz abartı mı?

ElifHiç abartı değil. Öfke güvenli sürüşü doğrudan bozar. Çabuk ve fazla öfkelenen sürücüde dikkat dağılır, direksiyon hâkimiyeti zayıflar.

MertHmm. Ben de sinirlenince direksiyonu daha sıkı tutuyorum ama. Bu hâkimiyet sayılmaz mı?

ElifDireksiyonu sıkmak hâkimiyet değil Mert, sadece direksiyona eziyet. Öfkeyle kural ihlalleri ve tehlikeli davranışlar artar. Sabırsızlık ve tahammülsüzlük büyür. Ve sonuç: kazaya karışma olasılığı artar.

MertArtar. Azalmaz. Tamam, bunu anladım.

ElifBunu özellikle söyledin, çok iyi oldu. Çünkü sınavda sana ters ifadeler sunulur. "Kural ihlalleri azalır", "direksiyon hâkimiyeti artar", "kaza olasılığı azalır" gibi. Bunların hiçbiri öfkenin sonucu değildir.

MertYani şıkta "azalır" ya da "hâkimiyet artar" görürsem alarm zilleri çalacak.

ElifKesinlikle. Şimdi asıl önemli kısma geçelim: öfke yönetimi. Sence öfke yönetiminin amacı ne?

MertÖfkeyi tamamen yok etmek! Buz gibi bir adam olmak! Trafikte yoga yapmak!

ElifDireksiyonda yoga yapmanı hiç önermem. Ama cevabın da yanlış. Öfke yönetiminin amacı öfkeyi yok etmek ya da bastırmak değildir.

MertDeğil mi? Ama bastırırsam kimse görmez, sorun da kalmaz diye düşünmüştüm.

ElifAmaç, kızgınlığın yol açtığı duygusal ve bedensel tepkileri azaltarak kontrollü davranabilmek. Öfkeye yol açan olayları değiştirmek de amaç olarak sayılmaz.

MertYani trafiği değiştiremem, ama kendi tepkimi yönetebilirim.

Elifİşte bu cümleyi çerçeveletip arabana asabilirsin. Sınavda doğru şık: kızgınlığın ya da öfkenin yol açtığı duygusal ve fizyolojik tepkileri azaltmak.

MertPeki pratikte ne yapacağız? Direksiyondayım, biri yine önüme kırdı, kulaklarımdan duman çıkıyor. Ne yapıyorum?

ElifBirincisi, trafikte gerilimli durumlar olabileceğini baştan kabul et. Trafik bazen böyle bir yer.

MertKabul ettim. Sonra?

ElifDerin bir nefes al. Radyo ya da müzik aç.

MertMüzik demişken, benim sinirlendiğimde açtığım bir çalma listesi var. Adı "İntikam".

ElifO listeyi değiştiriyoruz. Sakin bir şeyler aç. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi de tepki vermeden önce düşünmeyi, ona kadar saymayı ve sakin nefes egzersizleri yapmayı öğütlüyor.

MertBir, iki, üç... Tamam, galiba işe yarıyor.

ElifUzun vadede de iletişim becerilerini geliştirmek, düşünme tarzını yeniden yapılandırmak ve nefes egzersizlerini öğrenmek öneriliyor.

MertPeki ne yapmamalıyım?

ElifNegatif çözümler üretmek öfkeyi büyütür. Alaycı ve aşağılayıcı mizah da çatışmayı artırır.

MertYani camı açıp yaptığım o güzel konuşma...

ElifKesinlikle önerilmiyor. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Sınavda puan kaybettiren tuzakları tek tek sayıyoruz. Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Kaşlarım çatık değil, yumruklarım açık.

ElifBir: yüz kızarması, kaş çatma, yumruk sıkma fizyolojik tepkidir. Kontrollü davranmak öfkenin tepkisi değildir.

Mertİki: öfke dikkati dağıtır, kural ihlalini ve kaza olasılığını artırır. Şıkta "azalma" ya da "hâkimiyet artması" görürsem, o tuzaktır.

ElifÜç: öfke yönetiminin amacı duygusal ve fizyolojik tepkileri azaltmaktır. Bastırmak, yok etmek, kontrolsüz davranmak yanlış.

MertDört: sakinleşme yöntemi sayılmayan şık, negatif çözümler üretmek. Alaycı ve aşağılayıcı mizah da önerilmez.

ElifHarika! Bölümü tek cümleyle özetlesene.

MertTrafiği değiştiremem, ama tepkimi yönetebilirim. Ve "İntikam" çalma listesini siliyorum.

ElifBu kadarı bile bölümü kurtardı. Bir sonraki bölümde trafikte iletişimi konuşacağız: sinyal, korna, ışık ve beden dili.

MertKorna mı? Tamam, bu sefer gerçekten dikkatle dinleyeceğim.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!