Yakıt, ateşleme ve egzoz sistemi

ElifMert, arabanın tekleyince ne yapıyorsun?

MertOna sakin sakin "hadi güzelim, bugünlük idare et" diyorum. Bazen işe yarıyor, bazen yarım saat sonra çekici geliyor.

ElifBugün o teklemenin sebeplerine bakacağız. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugünkü konumuz yakıt, ateşleme ve egzoz sistemi.

MertTeklemenin sebebi benim moral konuşmalarım olamaz mı?

ElifMaalesef değil. Önce yakıt filtresiyle başlayalım. Yakıt filtresi, depodan motora giden yakıttaki kir, pas ve yabancı parçacıkları tutar.

MertYani yakıtın süzgeci.

ElifÇay süzgeci gibi düşünebilirsin. Yakıtın içinde toz, su ya da pislik varsa motor düzensiz çalışır, yani tekler. Filtre periyodik bakımda değiştirilmezse tıkanır, motora yeterli yakıt gidemez ve motorun çalışması bozulur.

MertPeki yakıt sistemindeki kontroller arasında antifriz de var mı?

ElifHayır, tuzak tam burada. Yakıt sistemindeki kontroller yakıt filtresi, yakıt kaçağı ve yakıt seviyesidir. Antifriz kontrolü soğutma sistemine aittir.

MertYani şıkta antifriz görürsem yakıt sistemine ait diye işaretlemeyeceğim.

ElifAynen. Şimdi hava filtresine geçelim. Hava filtresi silindire giren havayı temizler.

MertKirlenirse hava azalır, yakıt da azalır, hesap kitap tamam.

ElifYanlış! Filtre kirlenince motora giren hava azalır ama yakıt miktarı aynı kalır. Yani karışım yakıtça zenginleşir.

MertZengin karışım... Yani motor lüks yakıt yiyor gibi.

ElifSonuçta verim düşer ve yakıt tüketimi artar. Kirli hava filtresiyle çalışan motor zengin karışımla çalışır. Filtreyi zamanında değiştirmek ise tüketimi artırmaz, tersine motorun düzgün hava alarak verimli yanma yapmasını sağlar.

MertPeki ateşleme sistemi? Orada kim kimdir?

ElifAteşleme sistemi, benzinli motorda yakıt ve hava karışımını ateşler. Kıvılcımı buji üretir. Distribütör ve endüksiyon bobini de bu sistemin parçalarıdır.

MertBujiler kirlenirse ne olur?

ElifBujilerin kurum bağlaması kıvılcımın düzgün oluşmasını engeller ve normal yanmayı bozar. Eskiyen bujiler ile buji kabloları da yanmayı verimsizleştirir ve yakıt tüketimini artırır.

MertNe zaman değiştireceğiz o zaman?

ElifBujiler, kullanma kılavuzunda belirtilen kilometre dolunca değiştirilir.

MertŞimdi rölanti. Rölanti devrini yüksek tutarsam motor hazır beklesin, daha iyi değil mi?

ElifHiç de değil. Rölanti devri gereğinden yüksek ayarlanırsa motor boşta beklerken bile normalden fazla yakıt yakar. Genel tüketim gereksiz yere artar.

MertPeki yakıt tasarrufuna etki eden ayarlar neler?

ElifBuji, avans ve rölanti ayarlarıdır. Bunlar yakıt ve hava karışımının verimli yanmasını sağlar. Far ayarı ise görüşü ve sürüş güvenliğini ilgilendirir, yakıt tüketimini değil.

MertYani "hangisi yakıt tasarrufuna etki eden ayarlardan biri değildir" diye sorarlarsa cevap far ayarı.

ElifDoğru yakaladın. Gelelim yakıt bitince ve yanlış yakıtta ne olacağına. Dizel motorda depodaki yakıt tamamen biterse yakıt sistemine hava girer. Buna yakıt sisteminin hava yapması denir ve motor çalışmaz.

MertMarşa basıyorum, motor dönüyor ama çalışmıyor. Hemen tamirciyi arasam mı?

ElifÖnce depodaki yakıt seviyesine bak. Marşa basınca motor dönüyor ama çalışmıyorsa ilk bakacağın yer orasıdır.

MertPeki dizel araca yanlışlıkla benzin koyarsam? Biraz gidersem karışır gider belki.

ElifHayır Mert. Aracı çalıştırma, yakıt deposu boşaltılmalıdır. Sürmeye devam etmek arızayı ağırlaştırır.

MertTamam, deponun içindeki karışıklık büyümesin. Bir de yolda gidiyorum, sürekli yakıt kokusu geliyor. Camları kapatayım da koku girmesin mi?

ElifYanlış, koku önemsenmez de camlar kapatılmaz da. Seyir hâlinde sürekli yakıt kokusu alırsan trafik kurallarına uyarak dur ve kontağı kapat. Bu bir yakıt kaçağı ve yangın riskidir.

MertAnlaşıldı, durup kontağı kapatıyorum.

ElifŞimdi egzoza geçelim. Egzoz susturucusu, motordan çıkan basınçlı gazların sesini kademeli olarak düşürür.

MertHım, susturucuyu çıkarırsam araba daha mı sessiz olur?

ElifTam tersi, daha gürültülü olur. Susturucu çıkarılırsa gürültü kirliliği artar. Orijinal egzoz borusu ve susturucunun korunması, gürültü kirliliğini azaltmak içindir.

MertPeki zararlı gazları kim azaltıyor?

ElifKatalitik konvertör. Egzoz gazındaki karbon monoksit ve hidrokarbon gibi zararlı maddeleri kimyasal tepkimelerle daha az zararlı hâle getirir. Egzoz supabı ve egzoz manifoldu bu işi görmez.

MertÖlçüm de yaptırıyoruz değil mi? Her yıl mı?

ElifEgzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği, araç sahiplerinin egzoz emisyon ölçümünü belirli aralıklarla yaptırmasını ister. Özel ve resmî otomobillerde ilk ölçüm üç yaş sonunda, sonrasında her yıl değil, her iki yılda bir yapılır.

MertNeyi ölçüyorlar?

ElifBenzinli ve hem benzin hem otogazla çalışan araçlarda karbon monoksit, dizellerde duman koyuluğu ölçülür. Sonuç sınır değerlere uymazsa bakım ve onarım zorunludur.

MertPeki kanun bu konuda ne diyor?

ElifKarayolları Trafik Kanunu, çevredekileri rahatsız edecek derecede duman ya da gürültü çıkaran araçları kullanan sürücülere ceza öngörür. Araç üzerinde mevzuata aykırı değişiklik yapmayı da yasaklar.

MertAnladım, egzozla şaka yok.

ElifVe şimdi geldik dikkat köşesine! Sınavda puan kaybettiren tuzakları tek tek sayıyoruz. Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Camlarımı kapatmadım, susturucumu da çıkarmadım.

ElifBir: yakıtı temizleyen parça yakıt filtresidir. Kirli yakıt motoru tekletir. Antifriz kontrolü yakıt sistemine ait değildir.

Mertİki: hava filtresi kirliyse karışım zengin olur. Hava filtresinin değiştirilmesi yakıt tüketimini artırmaz.

ElifÜç: normal yanmayı bozan şey, bujilerin kurum bağlamasıdır. Kılavuza göre kilometre dolunca değiştirilen parça bujidir.

MertDört: yakıt tasarrufuna etki etmeyen ayar far ayarıdır. Rölanti devri yüksekse yakıt tüketimi artar.

ElifBeş: dizelde yakıt bitince yakıt sistemi hava yapar. Yakıt kokusu önemsenmez ya da camlar kapatılmaz; durulur ve kontak kapatılır.

MertAltı: egzoz emisyonunu azaltan parça katalitik konvertördür. Susturucu çıkarılırsa gürültü kirliliği artar.

ElifBölümü tek cümleyle özetlesene.

MertYakıt temiz, hava temiz, buji temiz, egzoz sessiz; geri kalan işi katalitik konvertör yapıyor.

ElifÇok güzel toparladın. Bir sonraki bölümde ekonomik araç kullanmayı konuşacağız.

MertEkonomik mi? Kulağa cüzdanıma hitap ediyor.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!