Bilinç bozuklukları ve ani rahatsızlıklar

Bayılma, beyne giden kan akışının geçici olarak azalmasıyla ortaya çıkan kısa süreli, yüzeysel ve geçici bir bilinç kaybıdır; kendiliğinden düzelir. Baş dönmesi, yüzde solgunluk, terleme ve hızlı, zayıf nabız belirtileridir. Koma ise bilinç kaybının en ileri durumudur: kişi çevresiyle bağlantısını tamamen kaybeder, hiçbir uyarana tepki vermez.

Yutkunma ve öksürük gibi refleksler azalır ya da kaybolur, kişi idrarını ya da gaitasını kaçırabilir.

Bayılan kazazedenin sıkan giysilerini gevşetir ve solunum yolu açıklığını kontrol edersin. Sırtüstü yatırıp ayaklarını yukarı kaldırırsın; böylece beyne kan gitmesi kolaylaşır. Etraftaki meraklıları uzaklaştırırsın.

Kusması varsa yan yatış pozisyonunda tutarsın; sırtüstü ya da dik oturuş boğulma riskini artırır. Bayılan ya da yeni kendine gelen kişiye soğuk içecek bile vermezsin. Hamileliğin geç döneminde bayılan kişi sol tarafına yatırılır.

Baş yaralanması sonrası bayılan kişi kendine gelse bile mutlaka bir sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir.

Komadaki kazazedede solunum ve nabzı kontrol eder, sıkan giysileri gevşetir, ağız içinde yabancı cisim olup olmadığına bakarsın. Solunumu varsa ve başka yaralanması yoksa yarı yüzükoyun yan yatış pozisyonunu, yani koma pozisyonunu verirsin; bu pozisyon kusmuğun akciğere kaçmasını önler ve dilin geriye kaymasını engeller. Yutkunma refleksi azaldığı için ağızdan yiyecek ya da içecek vermek boğulmaya yol açabilir.

112'yi arar ve ekip gelene kadar yanında kalırsın. Solunum durursa temel yaşam desteğine başlarsın.

Sara krizi, beyindeki hücrelerin kontrol edilemeyen, ani ve aşırı boşalmalarıyla ortaya çıkar. Krizde kazazedenin çevresindeki tehlikeli eşyaları uzaklaştırır, başının altına yumuşak bir malzeme koyar ve krizin kendiliğinden geçmesini beklersin. Kol ve bacaklarını bağlamaz, kilitlenmiş çenesini zorla açmaya çalışmaz, ağzından bir şey vermez, soğan ya da kolonya koklatmazsın.

Kriz yol ortasında oluyorsa önce trafik akışını keserek güvenliği sağlarsın. Sonra sıkan giysileri gevşetir, kusmaya karşı tedbirli olur ve 112'yi ararsın.

Ateşe bağlı havalede 112 aranır. Çocuk derlenme pozisyonuna alınır ve ağzına bir şey verilmez; giysileri çıkarılıp ıslak havluya ya da çarşafa sarılır, ateş düşmezse oda sıcaklığındaki suya sokulur. Karın ve göğüs üzerine doğrudan buz konulması ya da buzlu suya sokmak hatalıdır.

Kan şekeri düşüklüğünde terleme, hızlı nabız, titreme ve ani açlık görülür; bilinç açık ve kusma yoksa şekerli içecek verilir; bilinç kapalıysa ağızdan bir şey verilmez ve 112 aranır.

Göğüste kuvvetli ağrının en sık nedenleri kalp spazmı ve kalp krizidir. Kalp spazminde ağrı genellikle göğüs ortasında başlar, kollara, boyuna, sırta ve çeneye yayılabilir; yaklaşık 5 ile 10 dakika sürer ve dinlenmekle geçer. Kalp krizinde ağrı daha şiddetli ve uzun sürelidir.

İkisinde de nefes alıp vermek ağrının şiddetini değiştirmez. Göğüs ağrısı olan kazazedeyi dinlendirir, sakinleştirir ve yarı oturur pozisyona getirirsin. Kendi ilacı varsa almasına yardım eder, 112'yi ararsın; egzersiz yaptırmazsın.