Kırık, çıkık, burkulma ve taşıma

Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Deri sağlamsa kapalı kırık, deri bütünlüğü bozulmuşsa açık kırıktır; açık kırıkta kanama ve enfeksiyon riski her zaman vardır. Kırığı ya da kırık şüphesini bulunduğu şekilde, hareket ettirmeden tespit edersin; bozulmuş şekli düzeltmeye çalışmazsın.

Tespit malzemesi kırığın altındaki ve üstündeki eklemleri içine almalı ve önce yumuşak malzemeyle kaplanmalıdır. Açık kırıkta önce yarayı temiz bezle kapatırsın. Ön kol kemiği kırığında atel ve kol askısı kullanılır.

Çıkık, zorlama, çarpma ya da düşme sonucu eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır; genellikle şekil bozukluğu görülür. Çıkık yalnızca hareketli eklem yerlerinde olur, kafatası gibi oynamaz eklemlerde olmaz. İlk yardımda eklem bulunduğu şekilde tespit edilir ve bölgenin nabzı, deri rengi ve ısısı kontrol edilir.

Çıkığı yerine oturtmaya çalışmak yanlıştır; bu girişim damar ve sinirlere zarar verebilir. Buz kullanılacaksa deriye doğrudan değdirilmez ve en fazla 20 dakika uygulanır.

Burkulma, eklem yüzeylerinin anlık olarak ayrılıp kendiliğinden yerine dönmesidir. Belirtileri ağrı, kızarma, şişlik ve işlev kaybıdır; ağrı hareketle azalmaz, artar. Burkulan eklem sıkıştırıcı bir bandajla tespit edilir ve şişliği azaltmak için bölge yukarı kaldırılır.

Buz deriye doğrudan değdirilmeden ve en fazla 20 dakika uygulanır. Bölgeyi sürekli hareket ettirmek, masaj yapmak ya da turnike uygulamak yanlıştır.

Kazazedeyi taşırken ilk yardımcı kendi sağlığını riske atmamalıdır. Kazazedeye yakın durur, uzun ve kuvvetli kas gruplarını kullanır, dizlerini ve kalçanı bükerek kalkarsın; kalkarken ağırlığı karın kaslarına değil kalça kaslarına verirsin. Kazazede baş, boyun ve gövde ekseni esas alınarak en az 6 destek noktasından kavranır.

Ani dönme ve bükülmelerden kaçınır, yavaş ve düzgün adımlarla yürürsün. Kazazede mümkün olduğunca az hareket ettirilir.

Acil taşıma, yangın ya da patlama gibi olağanüstü bir tehlike varsa kazazedeyi güvenli yere almak içindir. Yürüyemeyen ya da bilinci kapalı kişiler tek ilk yardımcıyla itfaiyeci yöntemiyle omuzda taşınır; kolun boşta kalması merdiven gibi yerlerden destek almayı kolaylaştırır. Çok kilolu kişilerde, enkaz altı ve tünel gibi dar, basık yerlerde sürükleme seçilir.

Altın beşik yöntemi iki ilk yardımcıyla, bilinci açık ve ciddi yaralanması olmayan kazazedede kullanılır.

Rentek manevrası, araç içindeki kazazedeyi omuriliğe zarar vermeden çıkarma yöntemidir. Solunum durması, yangın tehlikesi ya da patlama gibi hayati bir tehlike varsa uygulanır; tehlike yoksa sıkışmamış kazazede sağlık ekibi gelene kadar araçta bırakılır. Araç devrilecek gibi sallanıyorsa önce aracı sabitlersin.

Sonra bilinci kontrol eder, 112'yi aratır ve göğüs hareketlerine bakarak solunumu izlersin. Ayaklarının pedala sıkışmadığından emin olur, emniyet kemerini açarsın. Yan taraftan yaklaşıp kolunu ve çenesini kavrayarak boynunu sabitler, baş, boyun ve gövdeyi aynı hizada tutarak kazazedeyi araçtan çekersin.

Baş, boyun ve sırtta ağrı, kol ve bacaklarda hareket kaybı ya da karıncalanma, burun ve kulaktan kan veya sıvı gelmesi omurga yaralanmasını düşündürür. Olay yeri güvenliyse kazazedeyi hareket ettirmeden sağlık ekibini beklersin. Güvenli değilse baş, boyun ve gövde ekseni bozulmadan düz pozisyonda sürükleyerek güvenli alana alırsın.

Omurgasında kırık olan kazazede kesinlikle sedyeyle ve vücut ekseni bozulmadan taşınmalıdır. Sedyeye alırken omurilik yaralanmasında karşılıklı durarak kaldırma, döndürmek gerekirse kütük yuvarlama tekniği kullanılır.