Empati, diğergamlık ve yardımlaşma

Empati, bir kişi hakkında yargıya varmadan önce kendini onun yerine koyup durumu onun gibi yaşamaya çalışmaktır. Sınavda tanımı verilir ve cevap empatidir; öfke, bastırma ya da engellenme değil. Empati düzeyi yüksek sürücü, yoğun trafikte sıra hâlinde ilerleyenlerin önüne geçip trafiği daha da sıkıştırmaz; çünkü herkesin aynı sıkışıklığı yaşadığını bilir.

Bencil ya da görgüsü düşük sürücü ise sırayı gözetmeden davranır.

Aracını kaldırıma park eden sürücü, yayaların yolunu kapatır ve onları araç yoluna çıkmaya zorlar. Empati düzeyi yüksek sürücü kendini yayanın yerine koyar ve aracını kaldırıma park etmez. Karayolları Trafik Kanunu madde 61, yönetmelikte belirtilen haller dışında yaya yollarında, yani kaldırımlarda park etmeyi yasaklar.

Park ettikten sonra durduğun yerin diğer yol kullanıcıları için görme, görülme ya da manevra engeli oluşturup oluşturmadığını kontrol eden sürücü de empati göstermiş olur.

Diğergamlık, kendinden çok başkalarını düşünmek ve başkalarının iyiliği için fedakârlık yapmaktır; yani özgecilik. Geçilmekte olan aracın sürücüsü yavaşlayıp geçen araca kolaylık sağlıyorsa bu diğergamlıktır. Yeşil ışık yandığında yolu yarılamış yayanın geçişini bitirmesini bekleyen sürücü de diğergamdır.

Karayolları Trafik Yönetmeliği madde 105 de geçilen sürücünün, geçiş işaretini alınca hızını artırmamasını; dar ya da trafiğin yoğun olduğu yollarda ise elverdiğince sağa yanaşıp yavaşlamasını, gerekirse durmasını ister. Bencillik ise tam tersidir: kendi çıkarını öne alır.

Feragat, hakkından kendi isteğinle vazgeçmektir. Görevli, levha ya da ışık bulunmayan kavşakta tali yoldan anayola çıkan sürücü, anayoldan gelen araçlara yol vermek zorundadır. Kalabalık anayolda ilerleyen sürücü yine de tali yoldan gelene isteyerek ve güvenli biçimde yol verirse sadece birkaç saniye kaybeder; karşılığında tali yolda araçların birikmesini ve gerginliği önler.

Sınavda hakkın senden yana olsa bile onu diğer sürücüye vermek sana bir şey kaybettirmez cümlesi geçiyorsa, cevap feragat ve fedakârlıktır.

Yardımlaşma, birbirinin sorununu kendi sorunu gibi görmektir. Karlı havada zincir takmakta zorlanan sürücüye deneyimli bir sürücünün çözüm bulması ya da arızalanıp yolda kalan sürücüye yoldan geçenin durup yardım etmesi buna örnektir. Bu tür destek trafikteki dayanışmayı ve güvenliği artırır.

Millî Eğitim Bakanlığının programı da engelli, yaşlı, hamile ve çocuk yol kullanıcılarına kolaylık gösterilmesini ayrı bir konu olarak işler.