Trafiğin dili: temel tanımlar

Önce temel kavramları oturtalım, çünkü sınav soruları bu tanımlardan çıkıyor. Trafik, yayaların, hayvanların ve araçların karayolu üzerindeki hal ve hareketleridir. Karayolu ise trafik için kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlardır.

Araç; motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtları, iş makinelerini ve lastik tekerlekli traktörleri kapsayan en geniş terimdir. Taşıt ise karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçtır. Makine gücüyle yürüyen taşıta motorlu, insan ya da hayvan gücüyle yürüyene motorsuz taşıt denir.

Karayolunun araçlarca kullanılan kısmına taşıt yolu, yani kaplama denir. Yaya yolu yalnızca yayalara ayrılmış bölümdür. Yaya yolu ayrılmamış yollarda taşıt yolunun kenarı ile şev başı ya da hendek arasında kalan kısım banket olur; burayı olağan olarak yayalar ve hayvanlar kullanır, zorunlu hâllerde araçlar da yararlanabilir.

Şerit, taşıtların bir dizi hâlinde güvenle seyredebilmesi için taşıt yolunun çizgilerle ayrılmış bölümüdür. Ayırıcı, bir yönün trafiğini diğerinden ayırıp araçların geçmesini engelleyen ya da zorlaştıran yapıdır; ada ise yayalar için koruyucu tertibatla belirlenmiş alandır.

Geçiş yolu, araçların bir mülke girip çıkması için yapılmış yolun karayolu sınır çizgisi içinde kalan kısmıdır. Bağlantı yolu ise bir kavşak yakınında taşıt yollarını birbirine bağlayan, kavşak alanının dışında kalan ve tek yönlü trafiğe ayrılmış kısımdır. Taşıt yolunun iki yöne de hizmet ettiği yol iki yönlü, yalnız bir yöne hizmet ettiği yol tek yönlüdür.

Bir yönün taşıt yolunu diğerinden ayırıcı ile ayıran yol bölünmüş karayoludur. Otoyol ise belirli yerler dışında giriş çıkışın yasak olduğu, yaya, hayvan ve motorsuz araçların giremediği karayoludur.

Kavşak, iki veya daha fazla karayolunun kesişmesi ya da birleşmesiyle oluşan ortak alandır. Anayol, kendisini kesen yoldaki trafiğin ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirlenmiş yoldur. Tali yol ise trafik yoğunluğu bakımından bağlandığı yoldan daha az önemli olan yoldur.

Yaya geçidi, yayaların güvenle karşıya geçmesi için trafik işaretleriyle belirlenmiş alandır; okul geçidi de okulların çevresinde öğrencilerin geçmesi için ayrılmış alandır. Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği, bariyerli ya da bariyersiz geçitlere hemzemin geçit denir.

Bu üç kavramı karıştırırsan puan kaybedersin. Durma, kırmızı ışık, yetkilinin dur emri, önündeki araçların durması ya da arıza gibi trafik zorunluluklarıyla aracın durdurulmasıdır. Duraklama ise yolcu indirip bindirmek, yük yüklemek veya boşaltmak ya da beklemek için aracı kısa süre durdurmaktır.

Bekleme amacıyla yapılan duraklama en çok 5 dakika sürebilir; bu süre geçilirse park sayılır. Park etme, durma ve duraklama dışında aracın bırakılmasıdır; motorun çalışıyor olması ya da içinde insan bulunması bu niteliği değiştirmez.

Geçiş hakkı, yayaların ve araç kullananların diğer yaya ve araç kullananlara göre yolu kullanırken sahip olduğu önceliktir. Geçiş üstünlüğü ise görevdeki belirli araç sürücülerinin, can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmamasıdır.

Yani geçiş hakkı herkesin trafikteki sıra önceliğiyle ilgilidir; geçiş üstünlüğü ise ambulans, itfaiye gibi görevli araçlara tanınan ayrıcalıktır. Trafikten men ise trafik zabıtasının kanunda belirtilen hâllerde araca ait belgeleri alması ve aracı belirli bir yere çekerek alıkoymasıdır.

Araç türlerini sayılarla ayırt etmelisin. Otomobil, sürücüsü dahil en fazla dokuz oturma yeri olan, insan taşımak için yapılmış motorlu taşıttır. Sürücüsü dahil dokuzdan fazla oturma yeri olan yolcu taşıtına otobüs denir; oturma yeri on yediyi aşmayan otobüse de minibüs denir.

Azami yüklü ağırlığı üç buçuk tonu geçmeyen yük taşıtı kamyonet, üç buçuk tondan ağır olan kamyondur. Çekici, römork ve yarı römork çekmek için yapılmış, yük taşımayan araçtır. Taşıma sınırı güvenle taşınabilecek en çok yük ağırlığı veya yolcu sayısı, gabari ise uzunluk, genişlik ve yükseklik ölçüleridir.