İnsan, çevre ve harita bilgisi

ElifMert, uzun bir yolculuktasın. Gözlerin kapanıyor, kendini dalıyormuş gibi hissediyorsun. Ne yaparsın?

MertCamı açarım, müziği sonuna kadar yükseltirim, gözlerimi ovuştururum. Yola devam!

ElifBu cevapla seni yola bırakmam. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz insan, çevre ve harita bilgisi.

MertÜç farklı konu aynı bölümde. Bu bölüm kalabalık geliyor.

ElifSakin ol, hepsini sırayla çözeceğiz. Önce kaza nedenlerinden başlayalım. Trafik kazaları dört etkenin birinden ya da birkaçından doğar: insan, araç, yol ve çevre ya da iklim koşulları.

Mertİnsan ilk sırada mı?

ElifKazaların başlıca nedenlerinden biri sürücülerin trafik kurallarına uymamasıdır. Kusur oranlarında da sürücü ilk sıradadır.

MertPeki neler kişiye bağlı?

ElifYorgun ve uykusuz araç kullanmak, alkol ve madde bağımlılığı ya da tehlikeye atılmaya hazır kişilik yapısı kişiye bağlı nedenlerdir.

MertAraç ve yol?

ElifFren arızası gibi teknik sorunlar araçtan, gevşek yol zemini, bozuk yol ve işaret yetersizliği yoldan kaynaklanır. Sisli ya da yağışlı hava ise çevreden kaynaklanır.

MertSınavda bunu nasıl soruyorlar?

ElifYorgun araç kullanmak kişiye, gevşek yol zemini yola, fren arızası araca, sisli hava çevreye bağlı nedendir. Bunu bir eşleştirme gibi aklında tut.

MertŞimdi başa dönelim. Yorgunken ne yapılır?

ElifAraç kullanırken gözlerini açık tutmakta zorlanıyor, dalıyor ya da dikkatini toplayamıyorsan yorgunsun demektir. Doğru davranış mola vermektir.

MertYola devam etmek ya da gözleri ovuşturmak olmaz mı?

ElifOlmaz. Yola devam etmek ya da gözleri ovuşturmak doğru davranış değildir. Sınavda yorgunluk belirtisinde mola ver.

MertAlkol neyi etkiliyor?

ElifAlkol en çok beyin hücrelerini ve merkezi sinir sistemini etkiler. Karar verme, kendini kontrol etme ve frenleme yeteneğini azaltır. Refleksleri yavaşlatır.

MertBazıları alkol alınca daha rahat sürdüğünü, kaza riskinin düştüğünü düşünüyor.

ElifYanlış! Alkol kaza riskini düşürmez, artırır. Sürüş yeteneğini artırmaz.

MertBaşka riskli davranışlar?

ElifAşırı hız, alkollü araç kullanmak ve elde telefonla sürüş de riskli davranışlardır. Emniyet kemeri takmak ise riskli davranış sayılmaz.

MertGüzel. Şimdi tutum konusu. Bence güvenli sürücü, riski seven sürücüdür.

ElifYanlış! Risk almaya meyilli olmak güvenliği bozar. Güvenli sürücülük kurallar kadar tutumla da ilgilidir. Paylaşmayı bilmek, başkalarının hakkına saygılı olmak, hoşgörülü olmak ve bencillikten uzak durmak trafik düzenini ve güvenliğini olumlu etkiler.

MertPeki hata yapan birine kızıp korna çalmak?

ElifÖz eleştiri yapabilmek ve hata yapan sürücüyü uygun bir dille uyarmak olumlu özelliklerdir. Kızgınlıkla kornaya basmak ise güvenliği bozar.

MertBaşka olumsuz davranışlar?

ElifDiğer sürücüleri taciz etmek, olaylara aşırı tepki göstermek ve dar yolda inatlaşmak da güvenliği bozar.

MertPeki öndeki araca yapışıp sürekli şerit değiştiren kişi nasıl biri?

ElifÖndeki araca aşırı yaklaşıp sık şerit değiştiren sürücü sabırsızdır. Sınavda video sorularında "kesinlikle söylenebilen" özellik çoğunlukla sabırsızlık ya da zayıf sorumluluk bilincidir.

MertKuralı ceza korkusuyla uyguluyorum ben, yeter mi?

ElifKuralı yalnız ceza korkusuyla değil, bilinçle uygulamak gerekir.

MertŞimdi tehlike algısı. Bu ne demek?

ElifGüvenli sürücü tehlikeyi olmadan önce görür. Benzin istasyonu gibi yol kenarındaki çıkışların yanından geçerken oradan habersizce bir aracın yola girebileceğini düşünürsün.

MertBisikletliye yaklaşırken uyarmak için korna çalarım.

ElifYanlış! Bisikletliye yaklaşırken korna çalmaz, sıkışık geçmezsin. Hızını azaltır ve kendi şeridinde güvenli mesafeyi korursun.

MertYolda yürüyen biri ya da hayvan çıkarsa?

ElifYolda yürüyen biri ya da hayvan fark ettiğinde hızını keser, gerekiyorsa fren yaparsın.

MertArkamdaki araç beni geçmeye çalışıyorsa?

ElifHızını azaltarak öne geçmesini kolaylaştırırsın. Sollama için yeterli görüş ya da boşluk yoksa sollamaktan vazgeçersin. Sınavda video sorularında "hızını azaltıp şeridinde devam et" çoğu zaman doğrudur. Korna ve ani manevra yanlıştır.

MertAnladım. Şimdi çevreye geçelim. Araçlar çevreyi nasıl kirletiyor?

ElifHareket hâlindeki her araç gürültü, egzoz gazı, yağ ve yakıt sızıntısıyla çevreyi kirletebilir.

MertEgzoz için ne yapılıyor?

ElifEgzozdan çıkan zararlı gazlar hava kirliliğine yol açar. Bu yüzden motorlu taşıt sahipleri egzoz emisyon ölçümü yaptırmak zorundadır. Aracın imalatında bulunan katalitik konvertör ya da dizel partikül filtresi olmadan araç kullanmak cezaya bağlıdır.

MertGürültü kirliliği de var mı?

ElifGereksiz korna çalmak, egzoz susturucusunun orijinalliğini bozmak ve camları açıp yüksek sesle müzik dinlemek gürültü kirliliğidir. Egzoz emisyon ölçümü hava kirliliğini, gereksiz korna ve bozuk susturucu ise gürültü kirliliğini önlemeye yöneliktir.

MertCamı açıp müziği sonuna kadar yükseltmek... Hmm. Bu gürültü kirliliği demek.

ElifBaşta söylediğin plan iki hatalı çıktı: hem yorgunken yola devam etmek hem de gürültü kirliliği. Çöp ve yük konusuna da bakalım.

Mertİzmarit camdan atılır mı?

ElifAraçtan çöp ve izmarit atmak ya da dökülecek, taşacak şekilde yük taşımak da çevreye zarardır.

MertÇevreyi korumak için ne yapmalıyım?

ElifÇevre koruma, çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütünüdür. Kısa mesafelere yürüyerek gitmek, mümkün olduğunca toplu taşıma kullanmak ve trafiğin yoğun olmadığı yolları seçmek kirliliği azaltır.

MertÖzel aracımla her yere gitsem olur mu?

ElifZorunlu olmadan özel araç kullanmak park sorununu, yakıt israfını, zararlı gaz salınımını ve trafik yoğunluğunu artırır.

MertAraç bakımı?

ElifAraç bakımlarını zamanında ve kapalı ortamda yaptırırsın. Motor yağı ve asit gibi maddeleri toprağa dökmezsin. Park ederken motoru çalışır bırakmazsın. Kimyasal maddeleri ambalajlayarak taşırsın.

MertAtık nedir peki?

ElifAtık, bir faaliyet sonucunda oluşup çevreye atılan ya da bırakılan maddedir. Boşaltıldığı ortamda çevre kirliliğine yol açar.

Mertİnişte motoru durdurup yakıt tasarrufu yapmak çevreci bir davranış değil mi?

ElifHayır! İniş eğimli yolda motoru durdurmak çevre tedbiri değil, tehlikeli ve yasak bir davranıştır.

MertPeki son konu harita. Yön bulma zor mu?

ElifHaritalarda yön okumak kolaydır. Üst kenar kuzeyi, alt kenar güneyi, sağ kenar doğuyu ve sol kenar batıyı gösterir.

MertSol kenar doğu, değil mi?

ElifYanlış! Sol kenar batıdır. Sınavda haritanın sol kenarı batıdır.

Mertİki nokta arasında yönü nasıl buluyorum?

ElifBaşlangıç noktasına göre hedefin hangi tarafta kaldığına bakarsın. Örneğin Sivas'tan Konya'ya gitmek güneybatı yönünde, Konya'dan Uşak'a gitmek kuzeybatı yönündedir.

MertYol numaraları? Hep harfle başlıyorlar.

ElifD harfi devlet yollarını, O harfi otoyolları, E harfi ise Avrupa uluslararası yol ağına dahil güzergâhları gösterir. Sınavda D devlet yolu, O otoyol, E uluslararası yoldur.

MertHaritadan güzergâh planlarken işe yarıyor.

ElifEvet. Bu bilgiler haritadan güzergâh planlarken sana yol gösterir. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Sınavda puan kaybettiren tuzakları tek tek sayıyoruz. Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Müziğim kısık, gözlerim açık.

ElifBir: yorgun araç kullanmak kişiye, gevşek yol zemini yola, fren arızası araca, sisli hava çevreye bağlı nedendir.

Mertİki: yorgunluk belirtisinde mola ver. Alkol refleksleri yavaşlatır, sürüş yeteneğini artırmaz.

ElifÜç: video sorularında "kesinlikle söylenebilen" özellik çoğunlukla sabırsızlık ya da zayıf sorumluluk bilincidir.

MertDört: video sorularında "hızını azaltıp şeridinde devam et" çoğu zaman doğrudur. Korna ve ani manevra yanlıştır.

ElifBeş: egzoz emisyon ölçümü hava kirliliğini, gereksiz korna ve bozuk susturucu gürültü kirliliğini önlemeye yöneliktir.

MertAltı: iniş eğimli yolda motoru durdurmak çevre tedbiri değil, tehlikeli ve yasak bir davranıştır.

ElifYedi: haritanın sol kenarı batıdır. D devlet yolu, O otoyol, E uluslararası yoldur. Harika! Bölümü tek cümleyle özetlesene.

MertYorgunsam mola veririm, alkol ve direksiyon yan yana gelmez, çevreyi korurum, haritada sol kenar batıdır.

ElifBölümü bütün hâlinde topladın. Bu dersin sonuna geldik. Trafik ve Çevre Bilgisi dersini bitirdin, tebrikler!

MertSağ ol Elif! Bu yolculukta çok şey öğrendim. Trafik levhalarına bile artık başka gözle bakıyorum.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!