Kaza yerinde güvenlik ve 112

ElifMert, yolda bir kaza gördün ve aracından indin. Ayakların seni nereye götürüyor?

MertDoğruca yaralıya Elif! Kahraman gibi koşarım. Hatta ağır çekimde bile koşabilirim.

ElifKahramanlık güzel ama önce bir durmamız lazım. Ehliyet Sohbetleri'ne hoş geldiniz! Bugün konumuz kaza yerinde güvenlik ve yüz on iki.

MertGüvenlik mi? Yaralı bekliyor ama.

ElifKaza yerine vardığında önce çevreyi taraman gerekir. Olay yerini değerlendirmenin amacı iki şey: tekrar kaza olma riskini ortadan kaldırmak, yaralı sayısını ve türlerini belirlemek.

MertNeye bakıyorum peki?

ElifTrafik, yangın, patlama riski, gaz ve elektrik kabloları gibi tehlikelere. İlk öncelik her zaman kendi can güvenliğin. Çünkü yaralanan bir ilk yardımcı yardım edemez.

MertYani kendimi tehlikeye atarsam, iki yaralı olacak.

ElifTam öyle. Ortam güvenli değilse yaklaşmazsın, profesyonel ekipleri çağırırsın. Güvenliyse müdahaleyi planlarsın.

MertPeki güvenliyse, aracın yanında ne yapıyorum?

ElifKazaya uğrayan aracın kontağını kapatırsın ve el frenini çekersin. Mümkünse aracı yolun dışına alırsın.

MertAracın kontağı açık kalsa ne olur ki?

ElifSınavda kontağı açık bırakmak yanlıştır. Bir de araç tüp gazla çalışıyorsa, bagajdaki tüpün vanasını da kapatırsın.

MertYani el freni, kontak ve tüp gaz vanası. Üçü de doğru.

ElifAynen. Sonra kazanın önüne ve arkasına üçgen reflektör koyarsın. Sağlık Bakanlığı rehberine göre uyarı işaretleri şehir içinde en az otuz metre, şehirlerarası yollarda en az yüz elli metre mesafeye yerleştirilir.

MertŞehir içinde otuz, şehirlerarasında yüz elli. Not aldım.

ElifKimsenin sigara içmesine izin vermezsin. Kıvılcım çıkaracak ışık ve çağrı araçları da kullanılmaz. Yardımı zorlaştıran meraklıları da uzaklaştırırsın.

MertMeraklılar derken, telefonla video çekenler mi?

ElifGenel olarak yardımı zorlaştıranlar. Kaynakta tarif edilen bu: meraklılar uzaklaştırılır.

MertPeki yaralıya ulaştım. Hemen kaldırıp rahat bir yere taşıyayım mı?

ElifYanlış sezgi. Genel kural, tehlike yoksa kazazedeyi yerinden oynatmamak. Yerini ancak olay yerinde bırakmak daha tehlikeliyse, ortam güvenli hale getirilemiyorsa ya da sağlık ekibi yakın zamanda gelemeyecekse değiştirirsin.

MertPeki ona bir şeyler söylemeli miyim? Yarasını gösterip durumu anlatayım mı?

ElifHayır. Kazazedeyi sıcak tutarsın, ama yarasını görmesine izin vermezsin. Bu paniği artırır.

MertBir de susamıştır diye su vermek aklıma geliyordu.

ElifÇok önemli bir tuzak. Bilinci kapalıysa ağızdan hiçbir şey vermezsin. Sıvı soluk borusuna kaçıp boğulmaya yol açabilir.

MertAnladım. Bilinci kapalıysa su yok, içecek yok, hiçbir şey yok.

ElifVe sağlık ekibi gelene kadar olay yerinde kalırsın. Şimdi yüz on ikiye gelelim. Nasıl arıyoruz?

MertHeyecandan "ambulans, ambulans!" diye bağırırım ben.

ElifBağırmak yerine sakin olursun ya da sakin birinin aramasını sağlarsın. Kim olduğunu ve hangi numaradan aradığını söylersin.

MertSonra olayı anlatıyorum.

ElifOlayı kısaca tanımlarsın, yaralı sayısını ve durumlarını bildirirsin. Adresi kesin verirsin. Gerekirse yakındaki bilinen bir cadde ya da yer adını kullanırsın.

MertBen adres tarif ederken "şu bakkalın oradan sağa" derim hep. Adresi vermesem de olur mu?

ElifSınavda kesin adres vermekten kaçınmak yanlıştır. Kesin adres verirsin. Bakkal ancak yakındaki bilinen yer olarak yardımcı olur.

MertTamam. Sonra?

ElifYaptığın ilk yardımı da söylersin ve sorulara net cevap verirsin. Merkez bilgiyi aldığını söyleyene kadar telefonu kapatmazsın. Türkiye'de acil çağrılar tek numara olan yüz on ikiye yapılır. Sağlık sevki için de bu numara aranır.

MertYani merkez "tamam" demeden kapatmak yok.

ElifDoğru. Şimdi hayat kurtarma zincirine bakalım. Kalbi durmuş birinin kurtulma şansını artıran halkalar dizisi.

MertBirinci halka ne?

ElifYüz on ikinin aranması. İkinci halka, olay yerinde temel yaşam desteği uygulanması. Ardından ambulans ekiplerinin müdahalesi ve hastane acil servisindeki tedavi gelir.

MertPeki ben hepsini yapıyor muyum?

ElifHayır. Bakanlık eğitim kitabına göre son iki halka ileri yaşam desteğine aittir ve ilk yardımcının görevi değildir. Bu yüzden önce haber verir, hemen ardından temel yaşam desteğine başlarsın.

MertAraçların hasar tespiti de zincirde bir halka mıdır?

ElifHayır. Hasar tespiti zincirin parçası değildir.

MertSon soru. Çok yaralı varsa kime önce gidiyorum?

ElifHerkese aynı anda yetişemezsin. Önce hayatı tehdit eden yaralanmalara öncelik verirsin. Bakanlık kitabı bunun için herkesi a, be, ce ile değerlendirmeyi söyler.

MertÖrneğin kimler öncelikli?

ElifBilinci kapalı olanlar, solunum güçlüğü çekenler ve açık karın yarası olanlar. Ayak bileğindeki çıkık gibi hayati tehlikesi olmayan yaralanmalar en sona bırakılır.

MertYani ilk değerlendirmeyle durumlarını belirleyip önceliklileri seçiyorum.

ElifAynen öyle. Ve şimdi geldik dikkat köşesine! Mert, hazır mısın?

MertHazırım. Süper kahramanlık pelerinimi katladım, güvenlik yeleğimi giydim.

ElifBir: olay yerini değerlendirmenin amacı tekrar kaza riskini kaldırmak ve yaralı sayısı ile türlerini belirlemektir.

Mertİki: el freni, kontak ve tüp gaz vanası üçü de doğrudur. Kontağı açık bırakmak yanlıştır. Meraklılar uzaklaştırılır.

ElifÜç: kazazedeyi hareket ettirmeden müdahale etmek ve korku ile endişesini gidermek doğrudur. Bilinci kapalıya içecek vermek hatadır.

MertDört: kesin adres vermekten kaçınmak yanlıştır. Arayanın kimliği, yapılan ilk yardım ve sorulara net cevap doğrudur.

ElifBeş: zincir yüz on ikiyi aramak, kaliteli temel yaşam desteği, defibrilasyon ve ileri yaşam desteğidir. Hasar tespiti halka değildir.

MertAltı: en son müdahale edilecek kazazede sorulursa cevap, ayak bileğinde çıkığı olandır.

ElifMükemmel! Bölümü tek cümleyle özetler misin?

MertÖnce kendi güvenliğim, sonra yüz on iki ve kesin adres. Kahramanlık biraz bekleyebilir.

ElifÇok güzel. Bir sonraki bölümde vücut sistemleri ve yaşam bulgularını konuşacağız.

MertKalp, kan, nabız... Hazırım.

Elifİyi yolculuklar, kemerler takılı kalsın!