Kanama ve turnike

Kanama, damar bütünlüğünün bozulup kanın damar dışına akmasıdır. Kanın aktığı yere göre dış, iç ve doğal deliklerden olan kanamalar vardır; kulak, burun, ağız, anüs ve üreme organlarından olan kanamalar doğal delik kanamasıdır. Damara göre üç tür vardır.

Atardamar kanaması açık renklidir, kalp atımıyla uyumlu olarak kesik kesik fışkırır ve kısa sürede çok kan kaybettirir. Toplardamar kanaması koyu renklidir. Kılcal damar kanaması ise en ince damarlardan olan kanamadır.

Dış kanamada ilk ve en önemli adım, kanayan yerin üzerine temiz bir bezle doğrudan bası yapmaktır. Bası sabit ve kesintisiz olmalı; Sağlık Bakanlığı rehberi en az 5 dakika der. Bez kana bulanırsa kaldırmazsın, üstüne bir bez daha koyup basıya devam edersin.

Gerekirse bezi basınçlı bandajla sabitlersin ama bandaj dolaşımı kesecek kadar sıkı olmamalı. Eğitim kitabı kanayan bölgenin yukarıda tutulmasını anlatır; kanayan yeri aşağıya indirmek hatalı sayılır. Yaraya sıcak uygulama da yapılmaz.

Doğrudan baskı yetmezse kanayan yere en yakın üstteki atardamar noktasına da baskı uygulanır diye anlatılır. Eğitim kitabındaki baskı noktaları şunlardır: boyun yani şah damarı, köprücük kemiği üzeri, koltuk altı, kolun üst bölümü, kasık ve uyluk. Sınavda omuz ve koldaki kanamada köprücük kemiğinin iç kısmı, bacak kanamasında kasık sorulur.

Bu baskı doğrudan basının yerine geçmez, onu en fazla destekler. Avrupa Resüsitasyon Konseyi ise baskı noktalarını önermez; gerçek bir olayda önce yaraya doğrudan bası yapar, yetmezse turnike uygularsın. Boyun noktasını ise kitapta görsen de gerçek olayda kullanmazsın.

Turnike yani boğucu sargı, kanamayı durdurmanın en son seçeneğidir. Doğrudan baskı ve basınçlı bandajla durdurulamayan, hayatı tehdit eden kol ya da bacak kanamalarında, uzuv kopmasında ve çok yaralının olduğu ortamda tek ilk yardımcıysan uygulanır. Kol ve uyluk gibi tek kemikli, kanamaya en yakın ve derisi sağlam bölgeye uygulanır; bacakta bu bölge diz ile kalça arasıdır.

Tel ya da ip gibi kesici malzeme kullanılmaz; kitaba göre genişliği en az 8 ile 10 santimetre olan geniş bir kumaş tercih edilir. Kanama durunca daha fazla sıkılmaz.

Turnike uyguladıysan bunu kayda geçirirsin. Uygulama saatini yazarsın; birden fazla yaralı varsa yaralının alnına ya da üzerine turnike veya T harfi yazılır. Turnike görünür kalmalı; üstünü örtmez, sağlık ekibi gelene kadar da gevşetmez ya da açmazsın.

Yaralıyı devrederken turnike uygulandığını mutlaka söylersin. Uzuv koptuysa parçayı yıkamaz, temiz bezle sarıp su geçirmez bir torbaya koyarsın. Torbayı, bir ölçek suya iki ölçek buz konulmuş ikinci bir torbaya yerleştirirsin; yani buzla doğrudan temas etmez.

Yaralıyla aynı araçta en geç altı saatte sağlık kuruluşuna ulaştırırsın.

İç kanama gözle görülmez; şiddetli darbe, kırık ya da silahla yaralanma sonrası şok belirtileri varsa düşünülür. Kazazedeyi hareket ettirmez, üzerini örtüp ısı kaybını önler, ağızdan hiçbir şey vermez, yaşam bulgularını izler ve 112'yi aratırsın. Ağzından bol sıvı vermek yanlıştır.

Burun kanamasında kişi oturtulur, baş hafifçe öne eğilir ve burun kanatları sıkılır; burundan değil ağızdan nefes alması söylenir, başı geriye atmak yanlıştır. Kulak kanamasında kulağı tıkamadan temiz bezle kapatırsın; bilinç kapalıysa kanayan kulak üstüne yan yatırırsın.