Vücut sistemleri ve yaşam bulguları

İlk yardımcının vücut sistemlerini bilmesi, müdahalesini bilinçli yapmasını sağlar. Hareket sistemi kemik, eklem ve kastan oluşur; vücudu destekler, hareket ettirir ve korur. Eklemlerin çoğu hareketlidir, kafatasındaki gibi bazıları ise oynamaz eklemdir.

Dolaşım sistemi kalp, kan damarları ve kandan oluşur; oksijeni, besini, hormonları ve bağışıklık elemanlarını taşır ve geri toplar. Sinir sistemi beyin, beyincik, omurilik ve omurilik soğanından oluşur; bilinç, algılama ve hareketlerin uyumunu sağlar.

Kan, oksijeni, besin maddelerini ve hormonları hücrelere, atık maddeleri ve karbondioksiti ilgili organlara taşır. Pıhtılaşmada rol oynar, vücut sıcaklığını ve sıvı dengesini ayarlar. Vücudun mikroorganizmalara karşı savunmasını da güçlendirir; savunmayı zayıflatır ifadesi yanlıştır.

Kalp durunca dokulara oksijen gitmez ve en çok beyin zarar görür, çünkü beyin oksijensizliğe en duyarlı organdır. Bu yüzden kalp masajına en kısa sürede başlamak önemlidir.

Solunum sistemi solunum yolları ve akciğerlerden oluşur; gaz alışverişini yaparak hücre ve dokuların oksijenlenmesini sağlar. Akciğerler ve kalp göğüs boşluğundadır. Boşaltım sistemi böbrekler, idrar kesesi ve idrar yollarından oluşur; kanı süzüp zararlıları atarak vücudun iç dengesini korur.

Sindirim sistemi dil, diş, yemek borusu, mide, safra kesesi, pankreas ve bağırsaklardan oluşur. Mide, böbrekler ve safra kesesi ise karın boşluğunda yer alır.

Yaşam bulguları kazazedenin o anki durumunu gösterir: bilinç, solunum, dolaşım, vücut ısısı ve kan basıncı. Bu bulguların var ya da yok olması yapılacak müdahaleyi belirler. Yaş, boy, cinsiyet ve diş eti kanaması yaşam bulgusu sayılmaz.

Sağlıklı bir yetişkinde solunum sayısı dakikada 12 ile 20 arasındadır. Yetişkinde normal nabız dakikada 60 ile 100 arasındadır. İlk yardımda kan basıncı ölçülmez, yalnızca anlamının bilinmesi yeterlidir.

Dolaşımı değerlendirmek için nabız alınır. Çocuk ve yetişkinde nabız şah damarından, yani adem elmasının yan tarafından alınır. Bebekte ise kolun iç yüzündeki atardamardan alınır.

Bilek, ayak sırtı ve dirsek üstü de nabız alınabilen bölgelerdir. İlk yardımcı nabzı üç parmakla ve 5 saniye süreyle almaya çalışır. Normal nabız çocukta dakikada 100 ile 120, bebekte dakikada 100 ile 140 arasındadır.

Güncel temel yaşam desteğinde ise karar nabza bakılarak değil, bilinç ve solunum kontrolüyle verilir.

Solunum durmasında göğüs hareketleri kaybolur, soluk sesi duyulmaz ve oksijensizlik yüzünden dudaklar morarır. Göz bebeklerinin küçülmesi bu belirtiler arasında sayılmaz. Hemen yapay solunuma başlanmazsa solunum durması bir süre sonra kalp durmasına yol açar.

Kalp durmasında bilinç kapalıdır, solunum yoktur, kişi hiç hareket etmez ve uyaranlara cevap vermez; nabız alınamaz ve göz bebekleri genişler. Kalp durmasına en kısa sürede müdahale edilmezse beyin hasarı oluşur.