Yakıt, ateşleme ve egzoz sistemi

Yakıt filtresi, depodan motora giden yakıttaki kir, pas ve yabancı parçacıkları tutar. Yakıtın içinde toz, su ya da pislik varsa motor düzensiz çalışır, yani tekler. Filtre periyodik bakımda değiştirilmezse tıkanır, motora yeterli yakıt gidemez ve motorun çalışması bozulur.

Yakıt sistemindeki kontroller yakıt filtresi, yakıt kaçağı ve yakıt seviyesidir; antifriz kontrolü ise soğutma sistemine aittir.

Hava filtresi silindire giren havayı temizler. Filtre kirlenince motora giren hava azalır ama yakıt miktarı aynı kalır; yani karışım yakıtça zenginleşir. Sonuçta verim düşer ve yakıt tüketimi artar.

Bu yüzden kirli hava filtresiyle çalışan motor zengin karışımla çalışır. Filtreyi zamanında değiştirmek ise tüketimi artırmaz, tersine motorun düzgün hava alarak verimli yanma yapmasını sağlar.

Ateşleme sistemi, benzinli motorda yakıt ve hava karışımını ateşler. Kıvılcımı buji üretir; distribütör ve endüksiyon bobini de bu sistemin parçalarıdır. Bujilerin kurum bağlaması kıvılcımın düzgün oluşmasını engeller ve normal yanmayı bozar.

Eskiyen bujiler ile buji kabloları yanmayı verimsizleştirir ve yakıt tüketimini artırır. Bu yüzden bujiler, kullanma kılavuzunda belirtilen kilometre dolunca değiştirilir.

Rölanti devri gereğinden yüksek ayarlanırsa motor boşta beklerken bile normalden fazla yakıt yakar ve genel tüketim gereksiz yere artar. Motorda yapılan ve yakıt tasarrufuna etki eden ayarlar buji, avans ve rölanti ayarlarıdır; bunlar yakıt ve hava karışımının verimli yanmasını sağlar. Far ayarı ise görüşü ve sürüş güvenliğini ilgilendirir, yakıt tüketimini değil.

Sınavda hangisi yakıt tasarrufuna etki eden ayarlardan biri değildir diye sorulursa cevap far ayarıdır.

Dizel motorda depodaki yakıt tamamen biterse yakıt sistemine hava girer; buna yakıt sisteminin hava yapması denir ve motor çalışmaz. Marşa basınca motor dönüyor ama çalışmıyorsa ilk bakacağın yer depodaki yakıt seviyesidir. Dizel araca yanlışlıkla benzin konulduysa aracı çalıştırma; yakıt deposu boşaltılmalıdır, çünkü sürmeye devam etmek arızayı ağırlaştırır.

Seyir hâlinde sürekli yakıt kokusu alırsan trafik kurallarına uyarak dur ve kontağı kapat; bu bir yakıt kaçağı ve yangın riskidir.

Egzoz susturucusu, motordan çıkan basınçlı gazların sesini kademeli olarak düşürür. Susturucu çıkarılırsa gürültü kirliliği artar. Bu yüzden orijinal egzoz borusu ve susturucunun korunması, gürültü kirliliğini azaltmak içindir.

Katalitik konvertör ise egzoz gazındaki karbon monoksit ve hidrokarbon gibi zararlı maddeleri kimyasal tepkimelerle daha az zararlı hâle getirir. Sınavda egzoz emisyonunu azaltan parça sorulursa cevap katalitik konvertördür; egzoz supabı ve egzoz manifoldu bu işi görmez.

Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği, araç sahiplerinin egzoz emisyon ölçümünü belirli aralıklarla yaptırmasını ister. Özel ve resmî otomobillerde ilk ölçüm üç yaş sonunda, sonrasında her iki yılda bir yapılır. Benzinli ve hem benzin hem LPG ile çalışan araçlarda karbon monoksit, dizellerde duman koyuluğu ölçülür.

Ölçüm sonucu sınır değerlere uymazsa bakım ve onarım zorunludur. Karayolları Trafik Kanunu da çevredekileri rahatsız edecek derecede duman ya da gürültü çıkaran araçları kullanan sürücülere ceza öngörür ve araç üzerinde mevzuata aykırı değişiklik yapmayı yasaklar.